Αρχική σελίδα » Προπτυχιακές Σπουδές » Περιγράμματα μαθημάτων

Περιγράμματα μαθημάτων

Παύλος Κάβουρας, Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Πολιτισμική ανθρωπολογία

(εθνογραφία της παραδοσιακής μουσικής)»

«Μουσικές βιογραφίες»

Διδάσκεται η βιογράφηση ως εθνογραφική έρευνα και συγγραφή. Γίνεται διάκριση ανάμεσα στα ποικίλα είδη βιογράφησης και την εθνογραφική βιογράφηση και οι φοιτητές αναλαμβάνουν να εκπονήσουν βιογραφίες μουσικών από τον ευρύτερο χώρο της εθνομουσικολογικής πρακτικής και να αναδείξουν τη συνάντηση ανάμεσα στο μουσικό και το πολιτισμικό στοιχείο όσον αφορά στους βιογραφούμενους και τις βιογραφούμενες και ακολούθως ή παράλληλα να σχεδιάσουν και να προτείνουν τρόπους σύνδεσης του μουσικού/πολιτισμικού στοιχείου με τον εθνομουσικολογικό ή πολιτισμικό ανθρωπολογικό λόγο (discourse) που διαπνέει τη βιογραφία, έχοντας ως οδηγό ανάλογες αναλύσεις άλλων, δημοσιευμένων εθνογραφικών βιογραφιών.

«Σεμινάριο Ι: Μεθοδολογία της έρευνας»

Υποχρεωτικό μάθημα/σεμινάριο που απευθύνεται σε όσους φοιτητές ανήκουν στη Β’ Κατεύθυνση «Εθνομουσικολογία και Πολιτισμική Ανθρωπολογία». Αναδεικνύεται η εθνογραφική μεθοδολογία με έμφαση στην επιτόπια έρευνα. Οι φοιτητές μαθαίνουν πώς να σχεδιάζουν, να εκτελούν και να αναδιοργανώνουν την εθνογραφική έρευνα που επιλέγουν να διεξαγάγουν για τις ανάγκες του μαθήματος. Σχολιάζουν κριτικά αντίστοιχο υλικό από δημοσιευμένες εθνογραφικές έρευνες και συντάσσουν σεμιναριακή εργασία με ιδέες, παρατηρήσεις και στοιχεία που αντιστοιχούν σε όλα τα επιμέρους στάδια του σεμιναρίου.

«Μουσική και το ιερό»

Η μουσική και το ιερό αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης κατάστασης οπουδήποτε, οποτεδήποτε και με οποιονδήποτε τρόπο αυτή εκδηλώνεται. Με βάση το τρίπτυχο της βιωματικής εμπειρίας, έκφρασης και επικοινωνίας διακρίνονται οι ποικίλες συμβολικές και πρακτικές γέφυρες ανάμεσα στη μουσική και το ιερό. Τα εθνογραφικά παραδείγματα του μαθήματος καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα μουσικών θεματικών από τον Ινδουισμό, το Σουφισμό, το Σαμανισμό και από τις μονοθεϊστικές θρησκευτικές παραδόσεις.

«Σεμινάριο ΙΙ: Μεθοδολογία της συγγραφής»

Υποχρεωτικό μάθημα/σεμινάριο που απευθύνεται σε όσους φοιτητές ανήκουν στη Β’ Κατεύθυνση «Εθνομουσικολογία και Πολιτισμική Ανθρωπολογία». Η εθνογραφική μεθοδολογία ολοκληρώνεται με την ανάδειξη της συγγραφικής συνιστώσας της εθνομουσικολογικής και πολιτισμικής ανθρωπολογικής έρευνας. Οι φοιτητές μαθαίνουν πώς να σχεδιάζουν, να εκτελούν και να αναδιοργανώνουν μια εθνογραφική συγγραφή με αντικείμενο ένα συγκεκριμένο ερευνητικό θέμα. Σχολιάζουν κριτικά αντίστοιχο υλικό από δημοσιευμένες εθνογραφικές μελέτες και συντάσσουν σεμιναριακή εργασία με ιδέες, παρατηρήσεις και στοιχεία που αντιστοιχούν σε όλα τα επιμέρους στάδια του σεμιναρίου.

Λάμπρος Λιάβας, Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Εθνομουσικολογία»

«Αστική λαϊκή μουσική»

Tο μάθημα επιδιώκει μια πρώτη γνωριμία των φοιτητών με την ιστορική πορεία, τη δομή, το περιεχόμενο και τις λειτουργίες της ελληνικής αστικής λαϊκής μουσικής, με ιδιαίτερη έμφαση στην παράδοση του ρεμπέτικου. Αρχικά, επιχειρείται μια γενική αναφορά στον αστικό λαϊκό πολιτισμό και τα κύρια χαρακτηριστικά του, στη δημιουργία και εξέλιξη των αστικών κέντρων στο νεότερο ελλαδικό κράτος και στη μουσική ζωή στην Αθήνα του 19ου αι. Επίσης, παρουσιάζεται η μουσική παράδοση στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα του Ελληνισμού, τη Σμύρνη και την Πόλη. Από την «προϊστορία του Ρεμπέτικου», μέσα από τη διαμάχη «καφέ-αμάν» και «καφέ-σαντάν», περνάμε στην πρώτη ιστορική περίοδο «της φυλακής και του τεκέ» (ως το 1922). Ακολουθεί η «κλασική» περίοδος (1922-1940), εξετάζοντας τη συμβολή των προσφύγων στη διαμόρφωση του είδους και το πέρασμα από τη «σμυρναίικη» στην «πειραιώτικη» σχολή. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο έργο και την προσωπικότητα του Μάρκου Βαμβακάρη, στο ρόλο της δισκογραφίας και στις συνέπειες από την επικράτηση της μεταξικής λογοκρισίας. Τέλος, με την «εργατική» περίοδο (1945-1955) παρακολουθούμε την «κάθαρση» του ρεμπέτικου, με πρωτοπόρο τον Βασίλη Τσιτσάνη και τις καινοτομίες που εισάγει στη δομή και τη λειτουργία των τραγουδιών, με αποκορύφωμα την καθιέρωση του τετράχορδου μπουζουκιού από τον Μανώλη Χιώτη. Τέλος, μια αναφορά στο «λαϊκό» τραγούδι στη δεκαετία 1955-1965 (μέσα από το «δίπολο» Καζαντζίδης-Μπιθικώτσης) και στο νέο είδος που εγκαινιάζουν ως «έντεχνο λαϊκό τραγούδι» ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης, φωτίζει τον «απόηχο» της παράδοσης του ρεμπέτικου στην εξέλιξη του νεότερου ελληνικού τραγουδιού.

«Ελληνική παραδοσιακή μουσική»

Tο μάθημα επιδιώκει μια πρώτη γενική γνωριμία των φοιτητών με την ιστορική πορεία, τη δομή, το περιεχόμενο και τις λειτουργίες της ελληνικής δημοτικής μουσικής. Η μουσική παράδοση εξετάζεται ως ενότητα λόγου-μέλους-κίνησης (τραγούδι-μουσική-χορός), σε συνδυασμό με τους συμβολικούς κώδικες που εμπεριέχει και τις λειτουργίες που επιτελεί. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα στοιχεία της προφορικότητας και του αυτοσχεδιασμού, καθώς και στη διασάφηση των όρων: παραδοσιακό, λαϊκό, δημοτικό, φολκλόρ και έθνικ. Με αφετηρία την έρευνα του Σαμουέλ Μπο-Μποβί, σχολιάζεται η ιστορική εξέλιξη της ελληνικής μουσικής παράδοσης από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας, και επισημαίνονται συνέχειες και τομές, εξωτερικές επιδράσεις και αμοιβαίες ανταλλαγές, μέσα από τα πολιτισμικά δίκτυα επικοινωνίας μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Σκιαγραφείται ο «μουσικός χάρτης του Ελληνισμού», μέσα από τη διάκριση στεριανής και θαλασσινής παράδοσης ως προς τις κλίμακες, τους ρυθμούς, τα όργανα και τη μουσικοποιητική δομή, σε συνδυασμό με αντιπροσωπευτικά ηχητικά δείγματα απ’ όλες τις περιοχές, τα είδη και τους τύπους ρεπερτορίου. Τέλος, γίνεται μια ιδιαίτερη αναφορά στη λειτουργία του ήχου και της μουσικής στο θέατρο σκιών, όπου μέσα από μιαν ιδιαίτερη σύνθεση τεχνών προκύπτει η ελληνική λαϊκή «όπερα».

«Ελληνικά λαϊκά μουσικά όργανα»

Το μάθημα επιδιώκει μια πρώτη γνωριμία των φοιτητών με τον πλούτο και την ποικιλία των ελληνικών λαϊκών μουσικών οργάνων. Προηγείται μια γενική εισαγωγή για τις χρήσεις και τους συμβολισμούς των παραδοσιακών οργάνων, με παραδείγματα από διάφορες ιστορικές περιόδους και μουσικούς πολιτισμούς, σε σχέση με μύθους και τελετουργίες, φύλα και κοινωνικές τάξεις, πολιτισμικά δίκτυα, παράδοση και νεοτερικότητα. Επίσης, γίνεται λόγος για τα κύρια συστήματα ταξινόμησης και τις «οικογένειες» λαϊκών οργάνων κι επισημαίνονται οι διαφοροποιήσεις τους από τα όργανα της «κλασικής» ορχήστρας. Παρουσιάζονται τα κυριότερα παραδοσιακά όργανα και οι συνδυασμοί τους («ζυγιές» και «κομπανίες») στη στεριανή και στη θαλασσινή Ελλάδα κι εξετάζονται αναλυτικότερα ανά κατηγορίες:

- Μεμβρανόφωνα: νταούλι, τουμπί, τουμπελέκι, ντέφι.

- Αερόφωνα: φλογέρα-σουραύλι-μαντούρα, τσαμπούνα-γκάιντα, ζουρνάς, κλαρίνο.

- Χορδόφωνα: ταμπουράς, λαούτο, ούτι, κιθάρα, μαντολινάτα, αχλαδόσχημη λύρα, κεμεντζές,

κεμανές, κανονάκι, σαντούρι, λατέρνα.

-Ιδιόφωνα: κουδούνια, κουτάλια, σήμαντρα κ.ά.

- Ηχητικά αντικείμενα.

Τα μαθήματα συνοδεύονται από «ζωντανή» παρουσίαση της τεχνικής παιξίματος και του βασικού ρεπερτορίου κατά περιοχές, με καλεσμένους επιφανείς λαϊκούς οργανοπαίκτες και προβολή ταινιών για την τεχνική κατασκευής τους.

Νίκος Μαλιάρας, Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Ιστορική Μουσικολογία (Ιστορία των μουσικών οργάνων)»

«Σεμινάριο: Εργαστήρι Ελληνικής Μουσικής»

Το αντικείμενο του σεμιναρίου είναι η καθαρογράφηση και έκδοση έργων Ελλήνων συνθετών που βρίσκονται σε χειρόγραφη μορφή ή σε παλιές εκδόσεις σε προγράμματα ηλεκτρονικού υπολογιστή και η παρουσίασή τους. Απώτερος στόχος είναι η επιστημονική επεξεργασία και έκδοση των έργων μέσω του "Εργαστηρίου μελέτης και έκδοσης της Ελληνικής Μουσικής" που λειτουργεί στο Τμήμα.

«Μουσική ανάλυση ΙΙ – προσεγγίσεις στο μουσικό έργο»

Το μάθημα ξεκινά από την παραδοχή ότι η μουσική ανάλυση δεν είναι ένα απλό μάθημα, αλλά κλάδος ολόκληρος, ασφαλώς από τους σημαντικότερους της ιστορικής και συστηματικής μουσικολογίας. Επιδιώκεται να αποκτήσει ο φοιτητής όχι μόνο γνώσεις πάνω στα διάφορα συστήματα και τεχνικές που κατά καιρούς προτάθηκαν ή ακολουθήθηκαν, αλλά, κυρίως, τη δυνατότητα και την ευχέρεια να προσεγγίζει μόνος του, αναλυτικά, ένα μουσικό έργο. Για τους παραπάνω λόγους, η πορεία του μαθήματος αναλύεται σε δύο κυρίως μέρη:

• Ένα ιστορικό, όπου παρατίθενται εν περιλήψει, εξηγούνται και σχολιάζονται οι κυριότερες αναλυτικές μέθοδοι από τις αρχές (περί το 1600) μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Στο τμήμα όμως αυτό θεωρήθηκε απαραίτητο να ενημερωθεί ο φοιτητής και για το μουσικό αισθητήριο που επικρατούσε στις κοινωνίες των διαφόρων εποχών, που ήταν καθοριστικό για την πρόσληψη της μουσικής σε κάθε εποχή.

• Ένα δεύτερο, στο οποίο ο φοιτητής θα βρει πρακτικές συμβουλές για την εφαρμοσμένη ανάλυση και τρόπους να λύσει το δύσκολο πρόβλημα της προσέγγισης του μουσικού έργου.

Η εφαρμογή των μεθόδων και των τεχνικών της ανάλυσης, αλλά και των πρακτικών τρόπων και τεχνικών, γίνεται πάνω σε κατάλληλα μουσικά παραδείγματα μέσα στην τάξη, κατά τη διάρκεια του μαθήματος.

«Μουσική του εικοστού αιώνα»

Όπως φαίνεται και από τον τίτλο, στο μάθημα αυτό επιχειρείται η παρουσίαση των βασικών μουσικών κινημάτων και τάσεων των αρχών του αιώνα, όπως είναι ο ύστερος Ρομαντισμός, ο Εξπρεσιονισμός, ο Ιμπρεσιονισμός, ο Φουτουρισμός και ο Νεοκλασικισμός. Δεδομένου ότι ο αιώνας αυτός χαρακτηρίζεται από τη ριζική αμφισβήτηση όλων των εκφάνσεων της τέχνης, επιδιώκεται επίσης η ανάδειξη της σχέσης της μουσικής με τις άλλες τέχνες, όπως μουσική - ζωγραφική, μουσική - ποίηση. Τα κινήματα στα οποία δίνεται έμφαση είναι αυτά του μουσικού ιμπρεσιονισμού και εξπρεσιονισμού, λόγω της στενής τους σχέσης με τη ζωγραφική. Το μάθημα πλαισιώνεται από πολλά μουσικά (ακουστικά) παραδείγματα συνθετών όπως: Mahler, Bartόk, Debussy, Ravel, Schönberg, Berg, Webern, Stravinsky, Prokofiev, Erik Satie και η Σχολή των έξι.

«Συνοπτική Ιστορία της ευρωπαϊκής μουσικής Ι & ΙΙ»

Πρόκειται για ένα βασικό μάθημα που απευθύνεται στους πρωτοετείς φοιτητές, στα δύο πρώτα εξάμηνα των σπουδών τους και επιχειρεί να τους δώσει μια πολύ συνοπτική εικόνα του συνόλου της δυτικοευρωπαϊκής μουσικής ιστορίας από τον Μεσαίωνα έως τον Εικοστό Αιώνα. Ο στόχος είναι να τεθεί η ιστορική βάση, ώστε οι φοιτητές αφενός να αποκτήσουν τις βασικές γνώσεις ιστορίας που είναι απαραίτητες οποιαδήποτε κατεύθυνση και αν ακολουθήσουν, και αφετέρου, όσοι ακολουθήσουν την 1η κατεύθυνση (Ιστορικής και Συστηματικής Μουσικολογίας) να μπορούν να εξειδικεύσουν αργότερα στα επιμέρους μαθήματα υπό τη μορφή «Ειδικών θεμάτων Ιστορίας της Μουσικής» και να επεξεργαστούν ζητήματα που απαιτούν καλή γνώση της Ιστορίας της μουσικής. Παρόλη την πυκνότητα της ύλης, το μάθημα χρησιμεύει ως καλό σημείο αναφοράς των φοιτητών και στα μεγαλύτερα έτη. Η έμφαση δίνεται στις κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες μέσα στις οποίες συντελείται η διαδρομή της μουσικής ιστορίας, στην εξέλιξη των μουσικών ειδών και μορφών, των τεχνικών σύνθεσης και των σημαντικών προσωπικοτήτων που άφησαν ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους. Έμφαση επίσης δίνεται στην εξέλιξη του μουσικού ύφους, αλλά και στη θέση του συνθέτη μέσα στον εκάστοτε κοινωνικό περίγυρο. Για κάθε εποχή ακούγονται και αναλύονται στο μάθημα αντιπροσωπευτικά μουσικά παραδείγματα.

«Ιστορία της Νεοελληνικής έντεχνης μουσικής»

Το μάθημα αυτό εξετάζει τις ιδιομορφίες του νεοελληνικού μουσικού πολιτισμού σε σχέση με τα πρότυπά του (τους μουσικούς πολιτισμούς των δυτικοευρωπαϊκών χωρών). Παρακολουθείται το έργο των Ελλήνων συνθετών, ξεκινώντας από την Αναγέννηση (Φραγκίσκος Λεονταρίτης) και συνεχίζοντας με την Επτανησιακή Σχολή (19ος και αρχές 20ού αιώνα), την Εθνική Σχολή (από τις αρχές του 20ού αιώνα ως περίπου το 1960). Η εξέταση ολοκληρώνεται με τη διερεύνηση των νεότερων ρευμάτων της ευρωπαϊκής μουσικής πρωτοπορίας μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, μέσα στα οποία εντάσσονται, με τον ένα ή άλλο τρόπο, οι σημαντικότεροι Έλληνες Συνθέτες, καθώς και με τις καλλιτεχνικές και δημιουργικές τάσεις των 2-3 τελευταίων δεκαετιών. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην ανίχνευση των πηγών που μας παρέχουν πληροφορίες για τη Νεοελληνική Έντεχνη Μουσική, όπως και στη συνάρτηση των μουσικών εξελίξεων με τη γενικότερη πολιτική και πνευματική ιστορία του Τόπου, τις κοινωνικές συνθήκες και τα καλλιτεχνικά ρεύματα που τις επηρέασαν.

« Μικτή χορωδία ΤΜΣ»

Πρόκειται για μια δραστηριότητα του Τμήματος που δεν αποτελεί μάθημα με την παραδοσιακή έννοια του όρου, αλλά υλοποιεί την απαραίτητη πρακτική-καλλιτεχνική εμπειρία που είναι χρήσιμο να έχουν οι φοιτητές μουσικολογίας και οι νέοι μουσικολόγοι, και την οποία δεν μπορούν να αποκτήσου σε άλλου είδους μουσικές σπουδές εκτός πανεπιστημίου, που πολλοί ακολουθούν παράλληλα. Η συμμετοχή στη δράση αυτή είναι απολύτως εθελοντική. Αντί άλλης περιγραφής, παραθέτουμε ένα συνοπτικό ιστορικό της δράσης της Μικτής Χορωδίας από την ίδρυσή της το 1998.

Ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1998 και αποτελεί την έκφραση της ισχυρής βούλησης του Τμήματος Μουσικών Σπουδών να δημιουργήσει μια πλούσια καλλιτεχνική κίνηση στο Τμήμα και γενικότερα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Αποτελείται από φοιτητές του Τμήματος με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το διεθνές χορωδιακό ρεπερτόριο, αλλά και την ελληνική μουσική δημιουργία. Μέλη της μπορούν να γίνουν και φοιτητές εκτός του Τμήματος Μουσικών Σπουδών, καθώς και πτυχιούχοι. Η Χορωδία έχει ασχοληθεί με έργα Ελλήνων συνθετών τόσο της Επτανησιακής και Εθνικής Σχολής, όσο και της νεότερης περιόδου, και έχει ερμηνεύσει σημαντικά έργα του κλασικού ρεπερτορίου, όπως την Μεγάλη Λειτουργία σε σι ελάσσονα και το Magnificat του Bach, τα Requiem του Mozart, του Fauré και του Brahms, τη Λειτουργία της Στέψης του Mozart, τη Συμφωνία της Λεβεντιάς του Καλομοίρη, τις λειτουργίες Nelson και Sancti Nicolai του Haydn, έργα του Σκαλκώτα, του Αντωνίου, του Σαμάρα κ.α. Ελλήνων συνθετών, τη Συμφωνία των Ψαλμών του Stravinsky, την 2η Συμφωνία του Shostakovich, τα Carmina burana του Orff, την 9η Συμφωνία του Beethoven, το ορατόριο Ηλίας του Mendelssohn, τις όπερες Μάρκος Μπότσαρης και Fior di Maria του Καρρέρ, μεγάλο αριθμό χορωδιακών από όπερες του Verdi κ.ά. Έχει συνεργαστεί με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών, την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων, την Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών, την Κρατική Συμφωνική Ορχήστρα Νέων της Κύπρου, την Αθηναϊκή Συμφωνική Ορχήστρα Νέων και με μαέστρους όπως οι Βύρων Φιδετζής, Μίλτος Λογιάδης, Ελευθέριος Καλκάνης, Μιχάλης Οικονόμου, Παύλος Σεργίου κ.α. Εκτός των πανεπιστημιακών χώρων, έχει εμφανιστεί στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στο Βασιλικό Θέατρο Θεσσαλονίκης και στην Κύπρο. Τον Απρίλιο του 2006 επισκέφθηκε τα Πανεπιστήμια του Μονάχου και της Χαϊδελβέργης, όπου πραγματοποίησε συναυλίες ελληνικής χορωδιακής μουσικής. Με τον τρόπο αυτό εγκαινίασε τις επαφές της με μεγάλα ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια, που συνεχίστηκαν με το ταξίδι της αυτό στο Πανεπιστήμιο της Βενετίας, το καλοκαίρι του 2008, και στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, τον Μάιο του 2010. Έχει επίσης εμφανιστεί στο διεθνές φεστιβάλ Αιγαίου στη Σύρο το 2011, το 2012 και το 2013, καθώς και στις «Γιορτές Ελληνικής Μουσικής» το 2014, το 2015, το 2016 και το 2017. Από την ίδρυσή της και μέχρι το 2017 επισκεπτόταν κάθε χρόνο την Κύπρο στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής επίσκεψης της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Από την εμπειρία της αυτή στο μαρτυρικό Νησί προήλθε ένας τόμος με Τραγούδια της Κύπρου επεξεργασμένα για μικτή τετράφωνη χορωδία (σε νότες και σε ηχογράφηση), που η Χορωδία προφέρει δωρεάν στους φίλους της χορωδιακής μουσικής, Έλληνες, Κύπριους και ξένους. Τον Οκτώβριο του 2013 παρουσίασε σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση το έργο της Πηγής Λυκούδη «Χαρά σε σε, χώρα λευκή», βασισμένο στον «Ύμνο της Αθηνάς» του Κωστή Παλαμά, σε συνεργασία με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Αθηναίων. Τον Απρίλιο του 2017 παρουσίασε σε πρώτη παγκόσμια εκτέλεση την «Λειτουργία εις κεκοιμημένους» (Requiem) του Δημητρίου Λιάλιου, ένα έργο που δεν είχε εκτελεστεί ποτέ, 130 χρόνια μετά τη σύνθεσή του.

 

Μάρκος Τσέτσος, Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Αισθητική της ευρωπαϊκής μουσικής»

 

«Εισαγωγή στην Ιστορική και Συστηματική Μουσικολογία»

Στο μάθημα εξετάζονται μια σειρά ζητημάτων κεντρικής σημασίας για την επιστήμη της μουσικολογίας, όπως: το αντικείμενο και οι κλάδοι της μουσικολογίας, οι μορφές και τα είδη της μουσικής, η έννοια του μουσικού ύφους, προβλήματα περιοδολόγησης και μεθόδου στη μουσική ιστοριογραφία, η προβληματική της τονικότητας και τα τονικά συστήματα (τροπικότητα, λειτουργική τονικότητα, ατονικότητα), η αισθητική και κοινωνική διάσταση της μουσικής, η μουσική ανάλυση και η μουσική δημιουργία (σύνθεση), καθώς και η σύνδεση της μουσικής ανάλυσης με την αξιολογική κρίση.

«Ιστορία της Ενορχήστρωσης»

Σκοπός του μαθήματος είναι η συστηματική προσέγγιση της εξέλιξης της ενορχηστρωτικής γραφής, με αναφορά σε κριτήρια όπως η κατανομή των στοιχείων της μουσικής υφής ανά τις ορχηστρικές ομάδες, η σχέση των ομάδων μεταξύ τους, η ανάπτυξη της ενορχήστρωσης παράλληλα με τις οργανολογικές εξελίξεις, η σολιστική χρήση των οργάνων. Σε ένα δεύτερο επίπεδο εξετάζεται η ανάπτυξη ορχηστρικών πρακτικών και τεχνικών όπως το divisi και οι non divisi συγχορδίες, οι φυσικοί και τεχνητοί αρμονικοί, τα pizzicati κ.ο.κ. στα έγχορδα, η χρήση της αναπνοής και της γλώσσας στα πνευστά, προβλήματα ηχοχρωματικού συγκερασμού κυρίως στα πνευστά, η εξισορρόπηση δυναμικής μεταξύ των ορχηστρικών ομάδων, η εξέλιξη της χρήσης των κρουστών, των νυκτών και οργάνων όπως το πιάνο, το εκκλησιαστικό όργανο κ.α. Η διδασκαλία θα βασιστεί στην ανάλυση συμφωνικών παρτιτουρών των Mozart, Haydn, Beethoven, Schubert, Mendelssohn, Schumann, Wagner, Liszt, Bruckner, Τσαϊκόφσκι, Mahler, R. Strauss, Στραβίνσκι κ.α.

«Αισθητική και Φιλοσοφία της Μουσικής»

Η μουσική υπήρξε αντικείμενο της φιλοσοφικής σκέψης ήδη από την αρχαιότητα. Στη νεότερη εποχή η μελέτη της συνδέθηκε με την έννοια και τις πρακτικές του μουσικού έργου τέχνης και την ιδέα της αυτονομίας της τέχνης. Με αφετηρία τις νεότερες αυτές αντιλήψεις, στο μάθημα εξετάζονται μία σειρά από κεντρικές θεματικές της μουσικής αισθητικής, σε ιστορική διάταξη και με συστηματική μέριμνα: η σχέση της μουσικής με τις ανώτερες γνωσιοπρακτικές ικανότητες της φαντασίας, της διάνοιας και του Λόγου (Kant), η μουσική ως τέχνη της εσωτερικότητας και στην αντιδιαστολή της από τις άλλες τέχνες (Hegel), η μουσική ως εξαντικειμενίκευση της μεταφυσικής ρίζας του κόσμου (Schopenhauer), η μουσική ως έκφραση του συναισθήματος και ως «ηχητικά κινούμενη μορφή» (Hanslick), η μουσική ως αντικείμενο της φαινομενολογίας και το πρόβλημα της οντολογίας του μουσικού έργου (Ingarden), η ανθρώπινη μουσικότητα από τη σκοπιά της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας (Plessner), η μουσική ως ιδιότυπο συμβολικό σύστημα (Langer), η μουσική ως ζωντανή διαλεκτική και ως κριτική ενσωμάτωση του κοινωνικού (Adorno).

«Σεμινάριο: Η μουσική στη νεοτερική σκέψη»

Από τα μέσα του 18ου αιώνα έως τις μέρες μας, η μουσική αποτελεί ένα από τα προνομιακά αντικείμενα της σκέψης. Αντικείμενο διένεξης για τους φιλοσόφους, έμπνευσης για τους ποιητές, προβληματισμού για τους ίδιους τους μουσικούς, συνθέτες και θεωρητικούς, θέμα αναφοράς για πολλούς λογοτέχνες και ένθερμων συζητήσεων για τους κριτικούς της μουσικής και όχι μόνο. Τις περιπέτειες της νεωτερικής σκέψης για τη μουσική θα παρακολουθήσει το σεμινάριο, μέσα από την επιλογή, την ανάλυση και τον κριτικό σχολιασμό κειμένων από τις περιοχές της φιλοσοφίας και της αισθητικής, της θεωρίας, ιστορίας και κριτικής της μουσικής, της αρθρογραφίας και επιστολογραφίας των ίδιων των συνθετών. Απώτερος σκοπός του σεμιναρίου είναι η τεκμηριωμένη ανακατασκευή σημαντικών συζητήσεων που ιστορικά έλαβαν χώρα γύρω από ζητήματα μείζονος σημασίας για την κατανόηση της σημασίας της ιδιαίτερης αυτής τέχνης.

Χαλδαιάκης Αχιλλεύς, Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Βυζαντινή Μουσικολογία»

«Βυζαντινή μουσικολογία»

Εύρος και διαστάσεις του γνωστικού αντικειμένου της βυζαντινής μουσικολογίας. Προοιμιακή θεώρηση. Η σχετική ορολογία. Οι παράμετροι της θεωρίας, της σημειογραφίας, της μελοποιίας και αισθητικής, της ιστορίας και της ψαλτικής πράξης, του ίδιου γνωστικού αντικειμένου. Επιμέρους θεωρητικές και πρακτικές ασκήσεις πάνω σε καθεμιά από τις παραπάνω παραμέτρους της βυζαντινής μουσικολογίας.

«Βυζαντινή και μεταβυζαντινή μελοποιία»

Οι όροι μελοποιία-μορφολογία. Συνοπτική ερμηνευτική προσέγγιση. Η ποικιλία των ειδών της μελοποιίας. Oι «θέσεις» των σημαδίων ως συγκεκριμένο μόρφωμα της μελοποιίας κατά τα τρία γένη μελών. Ιστορική επισκόπηση της παράδοσης του μέλους των κυριότερων ποιημάτων των τριών γενών μελοποιίας (στιχηραρικού, ειρμολογικού, παπαδικού) και μορφολογικός σχολιασμός των μεγάλων μορφών της μελοποιίας: η Δοξολογία, η Παπαδική (Ανοιξαντάρια-Μακάριος ανήρ-Πολυέλεος-Άμωμος-Προκείμενα-Χερουβικό-Κοινωνικό κ.α.), το παλαιό και το νέο Στιχηράριο, το Ειρμολόγιο, το Καλοφωνικό Ειρμολόγιο, η «καλοφωνία» της ψαλτικής τέχνης, το Μαθηματάριο, το Κοντακάριο, το Κρατηματάριο κ.ο.κ. Μουσικά παραδείγματα (από επιλεγμένες ηχογραφημένες ερμηνείες) και υποτυπώδης πρακτική άσκηση επι των θέσεων του στιχηραρικού γένους μελοποιίας, βάσει σχετικών μεθόδων εκ της προθεωρίας της παπαδικής.

«Προθεωρία της ψαλτικής τέχνης Ι &ΙΙ»

Μελετώνται βυζαντινές και μεταβυζαντινές θεωρητικές συγγραφές, η συνήθης Προθεωρία (με τις σχετικές ασκήσεις μουσικής προγύμνασης, τις μεθόδους εκμάθησης των θέσεων της Ψαλτικής, αλλά και τα πολύ ενδιαφέροντα εποπτικά σχήματα διδασκαλίας της Τέχνης), αλλά και καθαυτήν η ψαλτική πράξη (τόσο στην γραπτή της εκδοχή, αυτήν της παρασημασμένης μελωδίας, όσο και στην αντίστοιχη προφορική, εκείνην της ποικιλότροπης φωνητικής ερμηνείας) και συνεκτιμώνται όλα αυτά τα δεδομένα υπό τη διάθεση μιας έρευνας πιο ανοιχτής σε όποιες πιθανώς λανθάνουσες ποικίλης άλλης προοπτικής αναγνώσεις της συνόλης θεωρίας της Ψαλτικής Τέχνης. Αναζητείται οτιδήποτε συμβατό με υποθετικά υπάρχουσες παράλληλες αποχρώσεις του όποιου θεωρητικού λόγου, εκκινώντας συνήθως πέρα από κάθε αναμενόμενη και συνήθη προσέγγιση του πράγματος, επί τη βάσει ενός εξαιρετικής σημασίας «τρίπτυχου», που περιλαμβάνει: τον λόγο (τη θεωρητική περιγραφή –γραπτή και προφορική– ενός μουσικού φαινομένου: μουσικολογία), το σχήμα (ένα σύμβολο, που περιγράφει –γραφιστικά– το ίδιο αυτό μουσικό φαινόμενο) και βέβαια τη μουσική (κυρίως στον τύπο παρασημασμένων ασκήσεων, με τη φωνητική ερμηνεία των οποίων επιτυγχάνεται όχι μόνον η κατάλληλη προετοιμασία, αλλ’ ακόμη και η ειδικότερη ανάλυση του όποιου μουσικού φαινομένου). Το προβαλλόμενο «τρίπτυχο» παρέχει την ευχέρεια κατανόησης (και –ως εκ τούτου– εποπτικής και επαγωγικής διδασκαλίας) ενός ογκώδους θεωρητικού υλικού, που –στις περισσότερες περιπτώσεις– κείται δύσληπτο έως ακατανόητο στα σχετικά χειρόγραφα και στις ειδικές επιστημονικές εκδόσεις· κατανόησης μέσω διαφορετικών –κάθε φορά– τρόπων· διδασκαλίας κάτω και από άλλο –σε κάθε περίπτωση– πρίσμα.

«Ορθογραφία της βυζαντινής παρασημαντικής»

Γενικά περί της τακτικής των μουσικών καταγραφών, προοιμιακή ιστορικομουσικολογική παρουσίαση του θέματος. Θεωρητική αναφορά στην ορθογραφία της ψαλτικής σημειογραφίας και στη ρυθμοποιία της ελληνικής μουσικής (με χρήση επιλεγμένων μουσικών παραδειγμάτων από βυζαντινούς ύμνους και δημοτικά τραγούδια). Μουσικές καταγραφές βυζαντινών ύμνων και δημοτικών τραγουδιών στην σημειογραφία της ψαλτικής τέχνης, καθ’ υπαγόρευση.

«Σεμινάριο: Μεθοδολογία καταλογογράφησης μουσικών χειρογράφων»

Κριτική επισκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας. Οι κατά καιρούς μέθοδοι καταλογογράφησης μουσικών χειρογράφων. Διαμόρφωση μιας σύγχρονης, μουσικολογικά επωφελούς, μεθοδολογίας καταλογογράφησης. Πλήρης περιγραφή αυτής και πρακτική εφαρμογή πάνω σε μουσικούς κώδικες. Συγγραφική άσκηση: αναλυτική καταλογογράφηση και εξαντλητικός κωδικολογικός και μουσικολογικός σχολιασμός δεδομένου μουσικού χειρογράφου.

Ίρμγκαρτ Λερχ-Καλαβρυτινού, Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Ιστορική Μουσικολογία: Ιστορία της ευρωπαϊκής μουσικής με έμφαση στα νεότερα χρόνια»

«Μεθοδολογία συγγραφής επιστημονικών κειμένων»

Το μάθημα αποτελείται από τις εξής κύριες ενότητες: Μέρος Α΄: γενικές αρχές 1. Τι σημαίνει 'επιστημονικό κείμενο'; 2. Επιλογή θέματος και άλλες βασικές αποφάσεις για μια πανεπιστημιακή εργασία 3. Πώς και πού βρίσκεται το υλικό για την διαπραγμάτευση ενός θέματος και πώς χρησιμοποιείται; 4. Πώς γίνεται η συγγραφή; (Ζητήματα οργάνωσης και ύφους, η χρήση βιβλιογραφίας, οι παραπομπές) Μέρος Β΄: Διάφορες κατηγορίες υλικού για τον μουσικολόγο.

Το μάθημα έχει έντονη πρακτική χροιά με ασκήσεις κατά την διάρκεια των μαθημάτων και στο σπίτι. Συμπληρώνεται με επισκέψεις σε βιβλιοθήκες για την επίδειξη αναζήτησης υλικού και χρήσης βιβλιογραφικών εργαλείων, δηλαδή του καταλόγου μιας βιβλιοθήκης, τυπωμένων ειδικών καταλόγων (π.χ. θεματικοί κατάλογοι έργων συγκεκριμένων συνθετών) καθώς και ηλεκτρονικών μέσων όπως η βιβλιογραφική βάση δεδομένων ‘RILM –International Repertory of Music Literature’.

Στόχος του μαθήματος είναι η απόκτηση τεχνικών δεξιοτήτων για την συγγραφή πανεπιστημιακών εργασιών κάθε επιπέδου στο πεδίο της μουσικολογίας, με έμφαση στην ιστορική μουσικολογία.

«Ιστορία των ευρωπαϊκών μουσικών οργάνων»

Τα μουσικά όργανα εξετάζονται όχι όπως σε μια κλασική οργανογνωσία, αλλά κυρίως μέσα στο ιστορικό τους πλαίσιο και στην ιστορική τους εξέλιξη και ακολούθως μέσα στη χρήση που επέχουν σήμερα στη μουσική πραγματικότητα. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα μουσικά όργανα της λεγόμενης δυτικοευρωπαϊκής έντεχνης μουσικής, δηλαδή τα όργανα της συμφωνικής ορχήστρας και όργανα που χρησιμοποιούνται είτε ως σόλο όργανα ή στο πλαίσιο της μουσικής δωματίου, καθώς επίσης παλαιότερες μορφές οργάνων, που σήμερα χρησιμοποιούνται ξανά στην ιστορικά ενημερωμένη εκτέλεση παλαιάς μουσικής, με την παρακολούθηση της ιστορικής εξέλιξης της κατασκευής και της χρήσης τους, καθώς και κάποιων παράλληλων εξελίξεων ‘λαϊκών’ οργάνων. Η διδασκαλία υποστηρίζεται με ηχογραφημένα μουσικά παραδείγματα, προβολή διαφανειών με εικόνες μουσικών οργάνων και κατασκευαστικών στοιχείων τους, καθώς και με την επίδειξη πραγματικών οργάνων και της χρήσης των. Η δομή και αλληλουχία του μαθήματος έχει ως εξής: μετά από μια σύντομη πραγμάτευση των περί ακουστικής και παραγωγής του ήχου, ασχολούμαστε με την ιστορία, ηλικία και διάδοση των μουσικών οργάνων και την ταξινόμησή τους σε χορδόφωνα, αερόφωνα, μεμβρανόφωνα και ιδιόφωνα. Ακολουθούν συνοπτικά ιστορικά στοιχεία για την οργανική μουσική της Δυτικής Ευρώπης για να περάσουμε στην εξέταση των επιμέρους γενών, οικογενειών και ειδών, ξεκινώντας από τα μεμβρανόφωνα και ιδιόφωνα όργανα και συνεχίζοντας με τα γένη του λαούτου, της άρπας, των ψαλτηρίων, τα τοξωτά χορδόφωνα, τα αερόφωνα με πλευρικές οπές και κόγχη ή μονό/διπλό γλωσσίδι και τα αερόφωνα με επιστόμιο (σάλπιγγες). Στο τέλος εξετάζουμε τα πληκτροφόρα όργανα, τα οποία εντάσσονται εν μέρει στα έγχορδα (π.χ. το πιάνο) και εν μέρει στα αερόφωνα (διάφορες μορφές του πολύαυλου ‘εκκλησιαστικού’ οργάνου). Στόχος του μαθήματος είναι η απόκτηση γνώσεων στην ιστορία των ευρωπαϊκών μουσικών οργάνων ως ένα βασικό πεδίο μουσικής μόρφωσης.

 

«Σεμινάριο: Από τον Ganassi στον Czerny - ιστορικά συγγράμματα μουσικής εκμάθησης»

Στο πλαίσιο του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες ασχολούνται, υπό ιστορική σκοπιά, με μεθόδους εκμάθησης μουσικών οργάνων μεταξύ του 1500 και του 1900 καθώς και με την σχετική βιβλιογραφία. Αφενός θα εξετάσουν προβλήματα τεχνικής των οργάνων, συγκρίνοντας διαφορετικά στάδια της εξέλιξης της τεχνικής αυτών, αφετέρου θα αναλύσουν και τη γενικότερη αντιμετώπιση μουσικών ζητημάτων στις μεθόδους αυτές. Συνεπώς, οι μέθοδοι αυτές αξιοποιούνται ως ιστορικές πηγές για τα αναφερόμενα ζητήματα. Στην βιβλιοθήκη του Μεγάρου Μουσικής υπάρχει πλούσιο υλικό για το θέμα, ενώ μερικές από της πηγές είναι αναρτημένες ως πανομοιότυπο (facsimile) στο διαδίκτυο. Στα έγγραφα στην ηλεκτρονική τάξη του μαθήματος βρίσκεται, για πρώτο προσανατολισμό, μια επιλογή ιστορικών μεθόδων για διάφορα όργανα. Στόχος του μαθήματος είναι η απόκτηση γνώσεων για την ιστορικά ενημερωμένη εκτέλεση μουσικής καθώς και δεξιοτήτων βιβλιογραφικής αναζήτησης και συγγραφής κειμένων επιστημονικού χαρακτήρα, με βάση όχι μόνο βιβλιογραφία αλλά και πρωτογενείς πηγές. Για το σεμινάριο, γνώσεις της γαλλικής ή της ιταλικής γλώσσας είναι χρήσιμες, διότι μόνο ένα μέρος των εν λόγω μεθόδων είναι γραμμένο ή μεταφρασμένο στα αγγλικά.

«Ειδικά θέματα ιστορικής μουσικολογίας: Αρς αντίκουα και Αρς νόβα»

Αντικείμενο του μαθήματος είναι η μουσική - κυρίως στη Γαλλία, αλλά όχι μόνο - του 13ου και του 14ου αιώνα. Σε αυτό το χρονικό διάστημα το μουσικό ύφος υπέστη πολύ μεγάλες αλλαγές. Παρακολουθείται η εξέλιξη διάφορων ειδών πολυφωνικής μουσικής (μοτέτο, λειτουργία, πολυφωνικό τραγούδι κ. α.) σε συνδυασμό με την παρουσίαση των σχετικών χειρόγραφων πηγών καθώς και, κατά περίπτωση, σημαντικών θεωρητικών συγγραμμάτων της εποχής. Επίσης γίνεται αναφορά στην εξέλιξη της έρευνας για την μουσική αυτή και τα προβλήματά της. Στόχος του μαθήματος είναι η απόκτηση βαθύτερων γνώσεων για την μουσική του ύστερου Μεσαίωνα καθώς και για την εξέλιξη της έρευνας γι’ αυτήν.

Σμαράγδα Χρυσοστόμου, Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Μουσική Παιδαγωγία και Διδακτική»

«Πρακτική Διδασκαλία και Άσκηση Ι»

Το μάθημα αυτό αποτελεί ένα από τα δύο μαθήματα της πρακτικής εξάσκησης των μελλοντικών εκπαιδευτικών μουσικής. Πραγματοποιούνται σειρά μαθημάτων στο Τμήμα με υποχρεωτικές παρακολουθήσεις, στη διάρκεια των οποίων παρουσιάζονται έννοιες και καλλιεργούνται δεξιότητες που σχετίζονται με τις παρακολουθήσεις των φοιτητών στα σχολεία στο πλαίσιο της πρακτικής διδασκαλίας τους. Συζητούνται θέματα σε μεγαλύτερη εμβάθυνση, με στόχο να αναπτύξουν οι φοιτητές δεξιότητες παρατήρησης, κριτικής σκέψης και αναστοχασμού – εργαλεία απαραίτητα για την ανάπτυξη και εξέλιξη του μελλοντικού εκπαιδευτικού. Η αξιολόγηση του μαθήματος πραγματοποιείται με τη συγγραφή δοκιμίου. Το μάθημα αυτό αποτελεί ένα από τα υποχρεωτικά μαθήματα για την απόκτηση της Παιδαγωγικής Επάρκειας.

«Μουσική Παιδαγωγία και Διδακτική Ι»

Το μάθημα αυτό καλύπτει ευρύ φάσμα εννοιών που σχετίζονται με την επιστήμη της διδακτικής της μουσικής. Οι θεωρίες μάθησης και διδασκαλίας και η σύνδεσή τους με τη διδασκαλία και τη μάθηση της μουσικής αποτελούν το επίκεντρο του μαθήματος. Η μουσική μάθηση και διδασκαλία προσεγγίζονται τόσο ιστορικά όσο και μέσα από μια λεπτομερή αναφορά των σύγχρονων τάσεων και απόψεων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο ρόλο του δασκάλου της μουσικής μέσα στην τάξη καθώς και στο αναλυτικό πρόγραμμα και τη θέση της μουσικής μέσα σε αυτό, στη χώρα μας. Τέλος, αναλύεται ο τρόπος σχεδιασμού και οργάνωσης ενός μαθήματος μουσικής μέσα από συγκεκριμένα πρακτικά παραδείγματα. Το μάθημα έχει χαρακτήρα πρακτικό και βιωματικό. Οι δραστηριότητες και οι εφαρμογές στη διάρκεια των μαθημάτων έχουν ως στόχο να συνδέσουν τη θεωρία με την πράξη. Επίσης, πραγματοποιούνται ομαδικές επισκέψεις για δειγματικές διδασκαλίες σε επιλεγμένα σχολεία. Το μάθημα αυτό αποτελεί ένα από τα υποχρεωτικά μαθήματα για την απόκτηση της Παιδαγωγικής Επάρκειας.

«Η Διαθεματική Προσέγγιση στη Διδασκαλία της Μουσικής»

Η σύγχρονη τάση στην εκπαιδευτική κοινότητα διεθνώς για διεπιστημονικές – διαθεματικές προσεγγίσεις διδασκαλίας συζητείται μέσα από την αποσαφήνιση των όρων που έχουν επικρατήσει στην Ελλάδα και τον κόσμο. Αναδεικνύονται οι διαφορετικές απόψεις καθώς και τα προβλήματα από την εφαρμογή των διεπιστημονικών προγραμμάτων σπουδών στην Ευρώπη και την Αμερική. Η διεπιστημονική προσέγγιση στη διδασκαλία της μουσικής προσεγγίζεται μέσα από παραδείγματα δραστηριοτήτων και σχέδια μαθημάτων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών που αποτελεί το επίσημο αναλυτικό πρόγραμμα στην Ελληνική εκπαίδευση. Το μάθημα έχει χαρακτήρα πρακτικό και βιωματικό. Οι δραστηριότητες και οι εφαρμογές στη διάρκεια των μαθημάτων έχουν ως στόχο να συνδέσουν τη θεωρία με την πράξη. Επίσης, πραγματοποιούνται ομαδικές επισκέψεις για δειγματικές διδασκαλίες σε επιλεγμένα σχολεία. Το μάθημα αυτό αποτελεί ένα από τα υποχρεωτικά μαθήματα για την απόκτηση της Παιδαγωγικής Επάρκειας.

«Πρακτική Διδασκαλία και Άσκηση ΙΙ»

Στη διάρκεια του εξαμήνου, παράλληλα με τη διδασκαλία των μαθημάτων στο Τμήμα, οι φοιτητές ολοκληρώνουν τις συστηματικές και οργανωμένες παρακολουθήσεις και τις διδασκαλίες τους σε σχολεία Α/βαθμιας και Β/βαθμιας γενική εκπαίδευσης και Μουσικά Σχολεία. Οι φοιτητές σε συνεργασία με εν ενεργεία εκπαιδευτικούς (μέντορες) των σχολείων, με τον συντονισμό της καθηγήτριας του μαθήματος, έχουν την υποχρέωση 10 ωρών παρακολούθησης/διδασκαλίας σε κάθε έναν από τους παρακάτω τύπους σχολείων: σχολείο πρωτοβάθμιας, σχολείο δευτεροβάθμιας και Μουσικό Σχολείο. Επίσης υποχρεούνται να σχεδιάσουν και να διδάξουν μία ώρα σε κάθε ένα από τα τρία σχολεία που θα επιλέξουν. Η αξιολόγηση του μαθήματος πραγματοποιείται με την κατάθεση του συμπληρωμένου Φακέλου Πρακτικής Άσκησης, ο οποίος περιλαμβάνει σειρά εργαλείων (έντυπο παρατήρησης, αναστοχαστικό ημερολόγιο, παρουσιολόγιο, σχέδιο μαθήματος, κ.ά.). Το μάθημα αυτό αποτελεί ένα από τα υποχρεωτικά μαθήματα για την απόκτηση της Παιδαγωγικής Επάρκειας.

«Μουσική Παιδαγωγία και Διδακτική ΙΙ»

Στη διάρκεια του εξαμήνου περιγράφονται οι μέθοδοι διδασκαλίας της μουσικής από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, με ιδιαίτερη έμφαση στις περισσότερο διαδεδομένες προσεγγίσεις διδασκαλίας της μουσικής στον 20ο αιώνα. Οι μέθοδοι διδασκαλίας του Kodaly, του Orff και του Dalcroze περιγράφονται με λεπτομέρεια και συνοδεύονται από πρακτικά παραδείγματα και δραστηριότητες. Πιο συγκεκριμένα αναλύεται η θεωρητική και επιστημονική βάση της κάθε μεθόδου/ συστήματος και παρουσιάζεται η εφαρμογή της μέσα από δραστηριότητες και σχεδιασμό μαθημάτων Μουσικής. Το μάθημα έχει χαρακτήρα πρακτικό και βιωματικό. Οι δραστηριότητες και οι εφαρμογές στη διάρκεια των μαθημάτων έχουν ως στόχο να συνδέσουν τη θεωρία με την πράξη. Επίσης, πραγματοποιούνται ομαδικές επισκέψεις για δειγματικές διδασκαλίες σε επιλεγμένα σχολεία. Το μάθημα αυτό αποτελεί ένα από τα υποχρεωτικά μαθήματα για την απόκτηση της Παιδαγωγικής Επάρκειας.

Γιώργος Φιτσιώρης, Αναπληρωτής Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Μουσικολογία-Θεωρία της ευρωπαϊκής μουσικής»

«Θεωρία και πράξη της τονικής μουσικής Ι & ΙΙ»

Σκοπός του δισ-εξαμηνιαίου μαθήματος είναι να κατευθύνει τους πρωτοετείς φοιτητές έτσι ώστε να αναπτύξουν μία επιστημονικά και ιστορικά θεμελιωμένη οπτική που θα τους επιτρέψει να κατανοήσουν και να βιώσουν τις πλέον σημαντικές μελωδικές, αρμονικές και ρυθμικές τονικές διαδικασίες μέσα από την ίδια τη μελέτη αντιπροσωπευτικών έργων της μπαρόκ, κλασσικής και ρομαντικής περιόδου. Αφού αναπτυχθούν αρχικά οι έννοιες της συμφωνίας και της διαφωνίας, της τονικοποίησης και των αρμονικών λειτουργιών, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη και κατάταξη των τονικών πτωτικών διαδικασιών. Στη συνέχεια αναπτύσσονται: η έννοια της μουσικής φράσης, η εφαρμογή της αναγωγικής μεθόδου στην προσπάθεια κατανόησης μελωδιών ή ευρύτερων μουσικών αποσπασμάτων, η εξέταση και ταξινόμηση των πλέον συνηθισμένων μεθόδων επέκτασης συγχορδιών, οι έννοιες του δομικού ρυθμού και της μουσικής κατεύθυνσης προς ένα στόχο, καθώς και η διερεύνηση των ‘φυγόκεντρων’ τάσεων που χαρακτηρίζουν τα τονικά ιδιώματα στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

«Θεωρία και πράξη της αναγεννησιακής μουσικής Ι & ΙΙ»

Μέσω αυτού του δισ-εξαμηνιαίου μαθήματος οι φοιτητές έρχονται σε επαφή με το αντιστικτικό ‒αλλά και, κατά στιγμές, ομοφωνικό‒ ύφος των μεγάλων συνθετών της λεγόμενης “χρυσής εποχής της πολυφωνίας”, όπως οι Palestrina, Orlando di Lasso, de Victoria, κ.λπ. Στην τάξη δεν ακολουθείται η συνήθης εκπαιδευτική μέθοδος της «Αντίστιξης των ειδών» κατά Fux, αλλά η μελέτη των θεμελιωδών αρχών της contrapunctus simplex (αρχίζοντας με τις θεωρίες του 14ου αιώνα) και η σταδιακή μετατροπή αυτής της βασικής δομής σε διάφορες εκδοχές μιας contrapunctus diminutus μέσω μελωδικής επεξεργασίας. Οι φοιτητές καλούνται να συνθέσουν ελεύθερους κανόνες για δύο φωνές κατά τα πρότυπα των Cantiones Duarum Vocum του Lasso, αλλά και τρίφωνα ή τετράφωνα αποσπάσματα πάνω σε μία δοσμένη μελωδία (Cantus Firmus). Παράλληλα, οι φοιτητές διδάσκονται τις βασικές αρχές της θεωρίας της εποχής (Tinctoris, Aaron, Glareanus και, κυρίως, Zarlino) και αφού εξοικειωθούν με τις διαφορετικές και αποκλίνουσες απόψεις περί τρόπων, με την έννοια των “τονικών τύπων”, με τις έννοιες της ταυτόχρονης και της διαδοχικής σύλληψης των φωνών, καθώς και με τις διαφορές ανάμεσα σε διαστηματικές και συγχορδιακές συνθετικές πρακτικές, αναλύουν αντιπροσωπευτικά έργα της περιόδου.

«Μορφολογία και τεχνικές σύνθεσης στον εικοστό αιώνα»

O σκοπός αυτού του μαθήματος είναι να φέρει τους σπουδαστές σε μία πρώτη επαφή με μερικές από τις σημαντικότερες, και πλέον σύγχρονες ερμηνευτικές μεθόδους που εφαρμόζονται διεθνώς. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να αποκτήσουν οι σπουδαστές την ικανότητα και διεισδυτικότητα που απαιτείται για να προσεγγίσουν ένα μουσικό έργο, να εξετάσουν τα πάσης φύσεως τεχνικά του στοιχεία, να τα ερμηνεύσουν κατανοώντας την ιδεολογία και τις κοινωνικές και πολιτιστικές αξίες που η οργάνωση των στοιχείων αυτών παράγει, αναπαράγει, και μεταδίδει, αλλά και να μάθουν να μιλούν για την εμπειρία τους από την ακρόαση. Κεντρική θέση κατέχουν οι αφηγηματικές μέθοδοι ερμηνείας. Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου οι σπουδαστές θα γνωρίσουν ερμηνείες έργων που βασίζονται στις διαπιστώσεις που προκύπτουν από τη συγκριτική μελέτη της μουσικής και του αφηγήματος, τόσο στο επίπεδο της μορφής, του δομικού ρυθμού και των στρατηγικών οργάνωσης και ανάπτυξης που χρησιμοποιούν τα δύο μέσα, όσο και στο επίπεδο της πρόσληψής τους από τους δέκτες. Θα αναπτυχθούν απόψεις μουσικολόγων όπως οι L. Kramer, S. McClary, A. Newcomb, F. E. Maus, αλλά και θεωρητικών της αφηγηματολογίας όπως οι T. Todorov, R. Barthes, P. Ricoeur. Έμφαση θα δοθεί επίσης σε φαινομενολογικές μεθόδους ερμηνείας (C. Thomas, L. Ferrara, D. Lewin, G. Weber), αλλά και σε σημειολογικές προσεγγίσεις (J. J. Nattiez, L. Ratner, K. Agawu, J. Levy). Μεταξύ των έργων που θα αναλυθούν και θα συζητηθούν συμπεριλαμβάνονται τα εξής: Mozart, κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα, Κ. 453, Andante, Mozart, σονάτα για πιάνο K. 280, Adagio, Beethoven, σονάτα για πιάνο Op. 14, αρ. 1, Rondo, Beethoven, Appassionata, πρώτο μέρος, Beethoven, κουαρτέτο εγχόρδων, Op. 59, αρ. 3, πρώτο μέρος, Beethoven, κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 4, Andante con moto, Schubert, σονάτα για πιάνο D 960, πρώτο μέρος, Chopin, Πρελούδιο Op. 28, αρ. 4, Chopin, Νυχτερινό, Op. 48, αρ. 2, Liszt, σονάτα για πιάνο σε σι ελάσσονα, Schönberg, Το βιβλίο των Κρεμαστών Κήπων, τραγούδι αρ. 7.

Ιωάννης Παπαθανασίου, Αναπληρωτής Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Παλαιογραφία της Μουσικής»

«Εισαγωγή στην ελληνική και λατινική παλαιογραφία»

Η ελληνική βιβλιακή γραφή στην Ανατολή και τη Δύση. H μεγαλογράμματη γραφή από τον 4ο έως και τον 9ο αιώνα (Bιβλική, Aλεξανδρινή, Oξυκόρυφη και Λειτουργική). Η μετάβαση από τη μεγαλογράμματη στη μικρογράμματη γραφή. H μικρογράμματη γραφή από τον 9ο εως και το 15ο αι. Aναλυτική μελέτη του χειρόγραφου βιβλίου. Γενική ιστορική επισκόπηση της λατινικής γραφής. Χρονολογήσεις και γεωγραφικές τοποθετήσεις βυζαντινών μουσικών χειρογράφων. Aσκήσεις ανάγνωσης από ελληνικά και λατινικά χειρόγραφα.

Bιβλιογραφία: H. HUNGER, Ο κόσμος του βυζαντινού βιβλίου, Αθήνα 1995, P. CANART, Lezioni di Paleografia e di codicologia grecα, Città di Vaticano 1990, M. L. AGATI, Il libro manoscritto. Introduzione alla codicologia, (Studia Archeologica 124), Roma 2003, E. MIONI, Εισαγωγή στην Ελληνική Παλαιογραφία με συμπληρώσεις του συγγραφέα και του μεταφραστή Ν. Μ. Παναγιωτάκη, Αθήνα 1977, G. PRATO, Studi di Paleografia Greca, Spoleto 1994, Λ. ΠΟΛΙΤΗ, Οδηγός καταλόγου χειρογράφων, Αθήνα 1961, H. FOLLIERI, Codices Graeci Bibliothecae Vaticanae temporum locorumque ordine digesti commentariis et transcriptionibus instructi (Exempla scripturarum edita consilio et opera procuratorum Bibliothecae et Tabularii Vaticani 4), apud Bibliothecam Vaticanam 1969, L. D. REYNOLDS - N. G. WILSON, Αντιγραφείς και φιλόλογοι. Το ιστορικό της παράδοσης των κλασσικών κειμένων, Αθήνα 1981. A. Petrucci, Breve storia della scrittura latina, Roma 1989, L. Boyle, Medieval Latin Palaeography. A Bibliographical Introduction, Toronto 1984.

«Μουσική Παλαιογραφία: παλαιές βυζαντινές σημειογραφίες»

Γενική ιστορική επισκόπηση της σημειογραφίας στο Βυζάντιο. Εκφωνητική σημειογραφία, τοπικές σημειογραφίες, παλαιοβυζαντινές σημειογραφίες (Αθωνική και Coislin), μεσοβυζαντινή σημειογραφία. Μεταγραφές από βυζαντινά χειρόγραφα με μεσοβυζαντινή σημειογραφία. Χρονολογήσεις και γεωγραφικές τοποθετήσεις βυζαντινών μουσικών χειρογράφων. Μουσικά παραδείγματα.

Bιβλιογραφία: Κ. ΦΛΩΡΟΣ, Η Ελληνική παράδοση στις μουσικές γραφές του μεσαίωνα. Εισαγωγή στη Νευματική Επιστήμη, (μετάφραση Κ. Κακαβελάκης), Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη 1998, Chr. Troelsgaard, Byzantine Neumes. A new introduction to the Middle Byzantine Muiscal Notation, Museum Tusculanum Press, 2011, Museum Tusculanum Press, Copenhagen 2011, Ι. Παπαθανασιου, Λειτουργικά περγαμηνά σπαράγματα από το ιδιωτικό αρχείο του Δημητρίου Χρ. Καπαδόχου, πρακτικά του Διεθνούς Συνεδρίου «Οι δύο όψεις της Ελληνικής μουσικής κληρονομιάς. Αφιέρωμα εις μνήμηνΣπυρίδωνος Περιστέρη», Αθήνα 10-11 Νοεμβρίου, (Δημοσιεύματα του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, αρ. 18), Αθήνα 2003, σσ. 81-102, I. Papathanasiou - N. Bouκas, Early Diastematic Notation in Greek Christian Hymnographic Texts of Coptic Origin. A Reconsideration of the Source Material, στο Palaeobyzantine Notations III (Acts of a Congress held at the Hernen Castle in March 2001, ed. by Gerda Wolfram, (Eastern Christian Studies, 4), Leuven 2004, pp. 1-25, Ι. Παπαθανασιου - Ν. Μπουκας, Η Βυζαντινή μουσική σημειογραφία και η χρήση της έως το 10ο αιώνα. Προφορική και γραπτή παράδοση του πρώιμου βυζαντινού μέλους, στο Μουσικολογία, 17 (2003), σσ. 184-197.

 

«Γρηγοριανό μέλος»

Iστορική αναδρoμή στη μουσική παράδοση από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες μέχρι σήμερα. Oι πρώτες μορφές του χριστιανικού μέλους, ψαλμοί και ύμνοι. Tα τοπικά ρεπερτόρια: παλαιορωμαϊκό μέλος, αμβροσιανό μέλος, γαλλικανικό μέλος, μέλος του μπενεβέντο, μοζαραβικό μέλος κλπ. H δημιουργία του Γρηγοριανού μέλους και η σχέση του με τις τοπικές μουσικές παραδόσεις. H μουσική θεωρία του cantus planus. Oι κύκλοι των εορτών, τα λειτουργικά βιβλία και τα μέλη που περιλαμβάνουν. Oι θεωρητικοί του μεσαίωνα και οι σχετικές με την εκτέλεση του Γρηγοριανού μέλους πληροφορίες που αντλούμε από τα θεωρητικά κείμενα της εποχής. H γένεση και η εξέλιξη της νευματικής σημειογραφίας, οικογένειες νευμάτων, εξέταση των κυριοτέρων μουσικών χειρογράφων. Mεταγραφές από μεσαιωνικά χειρόγραφα. Mουσικά παραδείγματα.

Bιβλιογραφία: Ι. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ, Εγχειρίδιο Μουσικής Παλαιογραφίας, Πρώτη ενότητα, Δυτικές Νευματικές Σημειογραφίες, Εκδόσεις Διογένης Αθήνα 2002, Κ. ΦΛΩΡΟΣ, , Η Ελληνική παράδοση στις μουσικές γραφές του μεσαίωνα. Εισαγωγή στη Νευματική Επιστήμη, (μετάφραση, Κ. Κακαβελάκης), Θεσσαλονίκη 1998, D. HILEY, Western Plainchant. A Handbook, Oxford 1995, F. RAMP I- M. LATANZI, Manuale di Canto Gregoriano, Milano 1991, K. LEVY, Gregorian Chant and the Carolingians, Princeton 1998, A. TURCO, Il Canto Gregoriano, vol. I Corso fondamentale, vol. II Toni e modi, Roma 1991, W. APEL, Gregorian Chant, Bloomington 1958, Paléographie Musicale, Les principaux manuscrits de chant grégorien, ambrosien, mozarabe, gaIIican publies en fac-similés phototypiques ραr les Bénédictins de Solesmes, Solesmes 1889, E. WELLESZ, Eastern Elements in Western Chant, Copenhagen Oxford 1947, Copenhagen 1967, M. GERBERT, Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum, 3 τόμοι., St. Blasien 1784 (Hildesheim 1963), E. COUSSEMAKER, Scriptorum de musica medii aevi nova series, 4 τόμοι, Paris 1876 (Hildesheim 1963).

(Xειμερινό εξάμηνο ακαδημαϊκού έτους 1995-96)

«Παλαιογραφία της μουσικής»

H εξέλιξη της μουσικής σημειογραφίας από το Mεσαίωνα έως και την Aναγέννηση. Βυζαντινές και δυτικές σημειογραφίες έως τον 14ο αιώνα. H ‘αρχέγονη’ σημειογραφία των πρώτων πολυφωνικών συνθέσεων. H μαύρη τετράγωνη σημειογραφία: Ars Antiqua και Ars Nova. H λευκή μετρική σημειογραφία της Αναγέννησης. Τα σημειογραφικά συστήματα καταγραφής της οργανικής μουσικής της Aναγέννησης. H μουσική και η τυπογραφία. Μεταγραφές από μεσαιωνικά και αναγεννησιακά χειρόγραφα. Μουσικά παραδείγματα.

Bιβλιογραφία: W. APEL, The Notation of Polyphonic Music 900-1600, Cambridge Mass. 1942 (rev. 5th ed. 1961), Ι. Παπαθανασιου, Εγχειρίδιο Μουσικής Παλαιογραφίας, Δεύτερη Ενότητα, Δυτικές Σημειογραφίες Μονοφωνικής και Πολυφωνικής Μουσικής, Μεσαίωνας-Αναγέννηση, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Μουσικών Σπουδών, Αθήνα 2002, Κ. ΦΛΩΡΟΣ, Η Ελληνική παράδοση στις μουσικές γραφές του μεσαίωνα. Εισαγωγή στη Νευματική Επιστήμη, (μετάφραση, Κ. Κακαβελάκης), Θεσσαλονίκη 1998, F. RAMPI - M. LATANZI, Manuale di Canto Gregoriano, Milano 1991, D. HILEY, Western Plainchant. A Handbook, Oxford 1995, J. WOLF, Handbuch der NotationsKunde, Leipzig 1919, C. Parrisch, The Notation of Medieval Music, New York 1978, Ι. Παπαθανασιου - Ν. Μπουκας, Η Βυζαντινή μουσική σημειογραφία και η χρήση της έως το 10ο αιώνα. Προφορική και γραπτή παράδοση του πρώιμου βυζαντινού μέλους, στο Μουσικολογία, 17 (2003), σσ. 184-197.

Δημήτρης Μπαλαγεώργος, Αναπληρωτής Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Βυζαντινή Μουσικολογία»

«Σεμινάριο: Προσωπογραφίες μελουργών»

Έρευνα, μελέτη και παρουσίαση της ταυτότητας και του ανεπανάληπτου έργου ανυπέρβλητων ελλήνων μελουργών, μέσα από τον αρίφνητο πλούτο της χειρόγραφης παράδοσης, συμπληρωματικά βέβαια και με την καταφυγή στην παλαιότερη και σύγχρονη βιβλιογραφία. Η έρευνα επικεντρώνεται σε μουσικούς που έδρασαν μετά την άλωση. Η περίοδος αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθότι οι ιστορικές συνθήκες διαμορφώνουν μια καινούργια πραγματικότητα, που δεν έχει μελετηθεί συστηματικά, παρ’ όλο που το υλικό της είναι σχεδόν όλο επώνυμο. Η μουσική ιστορία της εποχής γίνεται φανερή μέσα από ένα πλουσιώτατο έργο που εκπροσωπεί την παράδοση, όπως διαμορφώνεται με τις νέες συνθήκες, αλλά και από άλλες πρωτότυπες συνθέσεις που ερμηνεύουν καλύτερα την καινούργια διαμορφωμένη μουσική πραγματικότητα.

«Λατρεία και μουσική στο Βυζάντιο»

Γένεση και εξέλιξη της χριστιανικής λατρείας. Λειτουργικοί τύποι. Ευχολόγια και Τυπικά. Τυπικές διατάξεις σε μουσικούς κώδικες. Λειτουργικά και μουσικά βιβλία. Οι βασικοί μουσικοί κώδικες κατά τα τρία γένη της μελοποιίας και τα λειτουργικά βιβλία στα οποία βρίσκεται διεσπαρμένο το περιεχόμενο των μουσικών βιβλίων. Λειτουργικομουσικολογική εξέταση και σχολιασμός των Λειτουργιών του βυζαντινού τύπου και των δύο πλουσιώτερων σε υμνογραφία νυχθήμερων ακολουθιών (Εσπερινού και Όρθρου) του μοναστηριακού Τυπικού. Ο κοσμικός βυζαντινός τύπος και οι ακολουθίες του. Ψαλτικές αλληλοεπιδράσεις μεταξύ των δύο Τυπικών. Λειτουργική και ψαλτική ορολογία.

«Ιστορία της βυζαντινής μουσικής Ι»

Ιστορικοί σταθμοί-περίοδοι της Ψαλτικής Τέχνης από τον 10ο αιώνα μέχρι σήμερα, όπως ορίζονται από σπουδαία γεγονότα και πραγματώσεις, χαρακτηριστικές φάσεις και σταδιακές αλλαγές στη γραφή, τη μορφή και το ύφος, αλλά και από πρωτοπόρους δημιουργούς. Παρουσίαση της ζωής και του έργου των κυριοτέρων μελουργών μέχρι και τον 15ο αιώνα, δια της συναρμολογήσεως διαφόρων ειδήσεων, επιμελώς περισυναγομένων από τον μουσικό χειρόγραφο θησαυρό. Πρακτικά μουσικά παραδείγματα μέσω ηχογραφημένων ψαλτικών ερμηνειών, ακολουθούμενα από σχόλια γύρω από την μελοποιητική τους τακτική. Έρευνα των φοιτητών σε μουσικά χειρόγραφα και σε καταλόγους αναλυτικής περιγραφής μουσικών κωδίκων για την αναζήτηση των σχετικών με τους μελουργούς της εξεταζομένης εποχής μουσικών έργων.

«Ιστορική επισκόπηση της βυζαντινής μουσικής»

Μια σχετικά αναλυτική επισκόπηση της πορείας της εκκλησιαστικής μουσικής από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους μέχρι σήμερα. Σχεδίασμα της ιστορίας και διάκριση δύο περιόδων, προσημειογραφικής και σημειογραφικής. Επισήμανση των σημαντικών στοιχείων που χαρακτηρίζουν την προσημειογραφική περίοδο, μέσα από φιλολογικές-πατερικές και άλλες ιστορικές μαρτυρίες, προκειμένου να υπάρχει συνέχεια στην προέλευση και εξέλιξη της μουσικής, δηλ. της Ψαλτικής Τέχνης στον χώρο της λατρείας. Γένεση και εξέλιξη της βυζαντινής σημειογραφίας. Χειρόγραφη παράδοση. Τα γένη της βυζαντινής μελοποιίας και η εξέλιξή τους. Μελουργοί-κωδικογράφοι. Βίος και έργο των κυριοτέρων μουσικών προσωπικοτήτων της Ψαλτικής. Η σύγχρονη μουσικολογική έρευνα. Πρακτικά μουσικά παραδείγματα μέσω ζωντανών και ηχογραφημένων ψαλτικών ερμηνειών.

«Ιστορία της βυζαντινής μουσικής ΙΙ»

Η μουσική δράση στην Κρήτη και την Κύπρο κατά τον 15ο και 16ο αιώνα. Προπαρασκευή και νέα μεγάλη άνθηση της Ψαλτικής [1580-1720/30] (Αναγέννηση της Ψαλτικής σε όλο το φάσμα του εκκλησιαστικού ρεπερτορίου – νέες μουσικές τάσεις, καινούργια μουσικά είδη, επώνυμες μελοποιήσεις μουσικών βιβλίων, δημιουργία νέων τύπων κωδίκων, σμικρύνσεις μελών, πρώτες προσπάθειες για απλοποίηση της παραδοσιακής σημειογραφίας). Μουσική αναδημιουργία, μεταρρυθμιστικές διεργασίες, μελοποιητική και σημειογραφική ανανέωση, προσπάθειες για αντικατάσταση του καθιερωμένου σημειογραφικού συστήματος από άλλα ιδιότυπα ή αλφαβητικά [1730-1820]. Πρόσφατη ιστορία [1820-σήμερα] (Πατριαρχικές Μουσικές Σχολές, έντυπες εκδόσεις, μουσικολογικά περιοδικά, η εισαγωγή του αρμονικού ιδιώματος από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους, η παράλληλη τάση απλοποίησης του παραδοσιακού βυζαντινού μέλους και η προσπάθεια προσαρμογής του στα δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα, ηχογραφήσεις, μελοποιητική ένδοια και προσαρμογές). Πρακτικά μουσικά παραδείγματα μέσω ηχογραφημένων ψαλτικών ερμηνειών, ακολουθούμενα από σχόλια γύρω από την μελοποιητική τους τακτική. Έρευνα των φοιτητών σε μουσικά χειρόγραφα και σε καταλόγους αναλυτικής περιγραφής μουσικών κωδίκων για την αναζήτηση των σχετικών με τους μελουργούς της εξεταζομένης εποχής μουσικών έργων.

Πύρρος Μπαμίχας, Αναπληρωτής Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Ιστορική Μουσικολογία»

«Ειδικά θέματα ιστορίας της μουσικής: Πρώιμο μπαρόκ (1600-1650): έργα φωνητικής (κοσμικής και θρησκευτικής) και οργανικής μουσικής από ευρωπαϊκές χώρες»

Η εποχή του πρώιμου μπαρόκ αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον τμήμα της Ιστορίας της Δυτικής Μουσικής διότι σε αυτήν δεν εξελίσσονται ή μεταλλάσσονται μόνον είδη φωνητικής μουσικής προερχόμενα από την ώριμη Αναγέννηση, όπως το μαδριγάλι ή η σκηνική μουσική, αλλά εμφανίζονται νέα, κυρίως από την οργανική μουσική, όπως η sonata και το concerto, τα οποία εδραιώνονται και υφίστανται επί μακρόν, πολύ πέραν των χρονικών ορίων της Εποχής. Μέσα από την εξέταση παραδειγμάτων τόσο από τη φωνητικό όσο και από την οργανικό ρεπερτόριο, κυρίως της βορείου Ιταλίας και της Αυλής των Αψβούργων, θα δοθεί η ευκαιρία ώστε να κατανοηθούν σε βάθος οι αλλαγές που συνέβησαν σχετικά με την αντίληψη της σχέσης μεταξύ μουσικής και λόγου ̶ με απόρροια τον ρητορικό σχεδιασμό και σύλληψη στη δημιουργία ̶ καθώς και οι προσπάθεια για δομική οργάνωση των έργων της οργανικής μουσικής που αναπτύσσεται πλέον διαρκώς.

«Ο Claudio Monteverdi και η Εποχή του»

Το έργο της πλέον σημαίνουσας προσωπικότητας του πρώιμου baroque αποτελεί, εδώ, το πρωτεύον αντικείμενο της ενασχόλησής μας. Παρακολουθώντας την πορεία του συνθέτη από την Cremona στη Βενετία, θα μας δοθεί η ευκαιρία να έρθουμε σε επαφή με το περίπλοκο ιστορικό-πολιτικό περιβάλλον της Ιταλίας, αναφερόμενοι σε κάποιες από τις Ιταλικές πόλεις, ιδίως δε στη Βενετία, η οποία υπήρξε και το κυριότερο κέντρο των μουσικών εξελίξεων της περιόδου. Η αναλυτική προσέγγιση των συνθέσεων του Monteverdi καθώς και η προσπάθεια κατανόησης της seconda και της terza prattica, θα μας οδηγήσουν, έως έναν βαθμό, στη γνωριμία με τα έργα και άλλων σημαντικών συνθετών της Βενετίας και του ευρύτερου Ιταλικού «βορρά». Η όλη δημιουργία του Monteverdi εμπίπτει σε μία εποχή εμφάνισης νέων μουσικών «ειδών», μα εξίσου και αλλαγής ή παρακμής των ήδη υφισταμένων, που πρόκειται, επίσης, να μελετηθούν. Ειδική αναφορά θα γίνει τόσο σε θέματα στιχουργικής στην Ιταλική ποίηση, όσο και στα έργα των Ιταλών συνθετών της Αυλής των Αψβούργων, οι οποίοι δέχτηκαν αλλά και άσκησαν επιδράσεις στον ίδιο τον Monteverdi.

«Έλληνες συνθέτες της Αναγέννησης (Έλληνες συνθέτες κατά τον 16o αιώνα)»

Επίκεντρο της μελέτης του μαθήματος αποτελεί το σύνολο του έργου του Φραγκίσκου Λεονταρίτη που αποτελεί και τον σημαντικότερο Έλληνα εκπρόσωπο του cinquecento με κάποια, σχετικά, εκτεταμένη δημιουργία. Πλην εκείνου όμως, διάσπαρτα σε μουσικές πηγές της περιόδου εντοπίζονται και λιγοστά έργα άλλων Ελλήνων συνθετών, τα οποία πρόκειται, επίσης, να εξεταστούν. Παράλληλα, λαμβάνει χώρα αναφορά στις επικρατούσες συνθήκες λειτουργίας του δουκικών παρεκκλησίων της Serenissima και του Μονάχου (του τελευταίου υπό την διεύθυνση του ‘divine Orlande’) καθώς και στο κοινωνικό status του Ελληνικού στοιχείου της Βενετίας. Μεταξύ άλλων, εξέχουσα έμφαση πρόκειται να δοθεί και στις greghesce που αποτελούν απόδειξη των ποικίλλων επιρροών, τις οποίες άσκησαν οι Έλληνες στη Βενετία και στην Ιταλία, γενικότερα. Γραμμένα σε μία τεχνητή Ιταλο-Ελληνική διάλεκτο, τα δείγματα αυτά του ποιητικού λόγου, μελοποιήθηκαν από διάσημους δημιουργούς της εποχής όπως οι Gabrieli, Merulo, Rore, κ.ά. Ας σημειωθεί, πως το περιεχόμενο του μαθήματος θα εμπλουτίζεται συνεχώς με τα αποτελέσματα της τρέχουσας έρευνας, τόσο της διεθνούς, όσο και του διδάσκοντος.

Αναστασία Γεωργάκη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Μουσική Τεχνολογία»

«Εισαγωγή στη Μουσική Τεχνολογία»

Στο πλαίσιο του μαθήματος «Εισαγωγή στη Μουσική τεχνολογία» διδάσκονται τα εξής βασικά κεφάλαια: α) ιστορία της μουσικής τεχνολογίας β) βασικά στοιχεία τεχνολογίας ήχου (ανατομία του ηχητικού σήματος) γ) βασικά στοιχεία σχετικά με το υλισμικό (hardware) και λογισμικό (Software) ενός μουσικού σταθμού δ) εφαρμογές της μουσικής τεχνολογίας στη μουσική σύνθεση, εκτέλεση, εκπαίδευση και μουσικολογία ε) τρέχουσες εξελίξεις της έρευνας στο χώρο της μουσικής τεχνολογίας

«Φυσική και Μουσική Ακουστική»

Στο πλαίσιο αυτού του μαθήματος εξετάζονται βασικά κεφάλαια της Φυσικής Ακουστικής (ταλαντώσεις, κυματική, διάδοση του ήχου) καθώς και κεφάλαια της Μουσικής Ακουστικής (αντικειμενικά χαρακτηριστικά του ήχου), Ψυχοακουστικής (υποκειμενικά χαρακτηριστικά του ήχου) και της Ακουστικής χώρων.

«Εισαγωγή στην Ηλεκτρακουστική Μουσική»

Στο πλαίσιο αυτού του μαθήματος εξετάζονται βασικά κεφάλαια της ιστορίας, μορφολογίας και αισθητικής της ηλεκτρακουστικής μουσικής, καθώς και τα τεχνολογικά μέσα ανάλυσης και σύνθεσης αυτής.

«Σεμινάριο: Τεχνολογίες τραγουδιστής φωνής»

Στο πλαίσιο αυτού του σεμιναρίου παρουσιάζονται βασικά κεφάλαια ακουστικής και ψυχοακουστικής λειτουργίας της τραγουδιστής φωνής καθώς και οι τεχνολογίες που μας βοηθούν στην ανάλυση και κατανόηση του σήματος και της σύνθεσης αυτού. Με εργαλείο τις νέες τεχνολογίες θα προσεγγίσουμε επίσης τη φωνή στο επίπεδο της εξελικτικής βιολογίας, μουσικολογίας, ανθρωπολογίας και αισθητικής.

«Εισαγωγή στην Ηλεκτρονική Ενορχήστρωση»

Στo πλαίσιο του μαθήματος «Εισαγωγή στην ηλεκτρονική ενορχήστρωση» διδάσκονται ειδικά κεφάλαια εγγραφής MIDI ή Audio ακολουθιών μέσα από συγκεκριμένα προγράμματα (sequencers) που βοηθούν τους φοιτητές στην αξιοποίηση της μελέτης των μαθημάτων αρμονίας και αντίστιξης, σύνθεσης και ενορχήστρωσης, καθώς και στην πρακτική εξάσκηση του οργάνου τους και την εκτέλεση ασκήσεων. Οι φοιτητές εξοικειώνονται με τα διάφορα περιφερειακά ενός μουσικού σταθμού καθώς και τη χρήση του πρωτοκόλλου MIDI. Στο πρακτικό σκέλος του μαθήματος οι φοιτητές εντρυφούν στη χρήση ειδικού λογισμικού εγγραφής και επεξεργασίας μουσικών ακολουθιών (CUBASE SX) με στόχο να δημιουργήσουν το δικό τους μουσικό project. Στο θεωρητικό μέρος διδάσκονται θέματα ακουστικής οικολογίας και σύνθεσης ηχοτοπίων καθώς θέματα μελοποίησης. Τελικά project: σύνθεση ηχοτοπίων (με λήψεις) και μελοποιημένη ποίηση. Στο δημιουργικό μέρος οι φοιτητές καλούνται να συνθέσουν ένα δικό τους πρωτότυπο έργο με MIDI και Αudio κανάλια με μια συγκεκριμένη θεματική μέσα από μια συμβολική ηχητική προσέγγιση εννοιών, καταστάσεων και θεωριών, όπως ανασύνθεση και σύνθεση ηχοτοπίων και μελοποιημένη ποίηση.

Χριστίνα Αναγνωστοπούλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Μουσική Πληροφορική»

 

«Σεμινάριο. Μουσική στην κοινότητα»»

Αυτό το σεμινάριο, εκτός από το θεωρητικό υπόβαθρο και τις συναντήσεις στο πανεπιστήμιο, έχει και εβδομαδιαία πρακτική άσκηση με άτομα από ειδικές ομάδες (απεξάρτηση, ειδικές ανάγκες, ψυχικά νοσήματα, μετανάστες κ.λπ.). Ο κάθε φοιτητής έχει ένα placement με εβδομαδιαίες επισκέψεις κατά τη διάρκεια του εξαμήνου. Στο θεωρητικό μέρος συζητούνται θέματα νευροφυσιολογίας, μουσικής ψυχολογίας, ψυχιατρικής, μουσικοθεραπείας, ειδικής αγωγής, κ.α. Για το σεμινάριο αυτό συνεργάζεται μια ομάδα καθηγητών του τμήματος, καθώς και εξωτερικοί συνεργάτες. Εξετάζεται με 50% πρακτική εργασία στα πλαίσια ευπαθών ομάδων κατά τη διάρκεια του εξαμήνου (10 επισκέψεις) και 50% με γραπτή εργασία.

«Εισαγωγή στη Μουσική Ψυχολογία»

Το μάθημα αυτό εξετάζει τη μουσική ψυχολογία μέσα από το πρίσμα της συστηματικής μουσικολογίας. Μεταξύ άλλων, συζητούνται θέματα μεθοδολογίας στην ψυχολογία, γνωσιακής μουσικής ψυχολογίας, σχέσης ψυχολογίας και μουσικής ανάλυσης, και ψυχολογίας των συναισθημάτων σε σχέση με τη μουσική. Χρησιμοποιούνται νέες διδακτικές μέθοδοι της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς και πρακτικές ασκήσεις, ομαδικές εργασίες, εμπειρικές μελέτες, κ.α. Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου παρέχεται συνεχής συστηματική εκπαίδευση στη συγγραφή επιστημονικών εργασιών. Εξετάζεται με 50% εβδομαδιαίες εργασίες κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και 50% με εξέταση και γραπτή εργασία στο τέλος.

«Μουσική Πληροφορική - Υπολογιστική Μουσικολογία»

Το μάθημα διδάσκεται υπό το πρίσμα της συστηματικής μουσικολογίας, και συζητούνται θέματα τεχνητής νοημοσύνης, υπολογιστικής μουσικολογίας, μουσικών αναπαραστάσεων για υπολογιστή, υπολογιστικής μουσικής ανάλυσης, music information retrieval, κ.α. Το μάθημα έχει θεωρητικό χαρακτήρα και παρέχεται η ελευθερία στον κάθε φοιτητή να το κάνει όσο πρακτικό θέλει, μέσω επιλεκτικών ασκήσεων, εργασιών κλπ. Το μάθημα εξετάζεται με 50% εβδομαδιαίες εργασίες κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και 50% με γραπτή εργασία. Η τελική εργασία μπορεί να είναι είτε δοκίμιο, είτε κώδικας (ή ψευδοκώδικας) με δοκίμιο, είτε μουσική ανάλυση με δοκίμιο. Το θέμα είναι ελεύθερο, σχετικό με το μάθημα και συμφωνείται με τη διδάσκουσα.

«Θεωρίες Υπολογιστικής Μουσικής Ανάλυσης 20ου αιώνα»

Το μάθημα εστιάζει σε σημαντικές θεωρίες μουσικής ανάλυσης που αναπτύχθηκαν κατά τον 20ο αιώνα, όπως η Σενκεριανή, η Σημειοτική, και η Γενετική καθώς και η Θεωρία Συνόλων Τονικών Υψών. Οι φοιτητές μαθαίνουν τα θεωρητικά της κάθε μεθόδου και μετά εφαρμόζουν την κάθε μέθοδο σε έργα που έχουν επιλεγεί από τη διδάσκουσα και από τους ίδιους. Επίσης συζητούνται και θέματα 21ου αιώνα όπως η μαθηματική μουσική θεωρία, τα Tonnetz, κ.α. Εξετάζεται με 50% εβδομαδιαίες εργασίες κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και 50% με εξέταση σαββατοκύριακου (Οι φοιτητές παίρνουν τα θέματα στο σπίτι τους και φέρνουν τις απαντήσεις δύο μέρες αργότερα).

«Γνωσιακή Μουσικολογία - Μουσική Γλώσσα και Νους»

Οι γνωσιακές επιστήμες μπορούν να ορισθούν συνοπτικά ως οι επιστήμες που μελετούν το μυαλό, τον εγκέφαλο και γενικότερα τη φύση της νοημοσύνης. Το μάθημα αυτό έχει πολυ-επιστημονικό χαρακτήρα και αντλεί υλικό από εμπειρικές επιστήμες όπως ψυχολογία, φιλοσοφία, νευροεπιστήμες, πληροφορική, γλωσσολογία και βιολογία. Συζητούνται θέματα μουσικής αντίληψης, μουσικής μνήμης και προσοχής, μουσικών εννοιών και αναπαραστάσεων, ομοιότητας και κατηγοριοποίησης, σχέσεων μουσικής και γλώσσας, μουσικής σημειωτικής. Δίνουμε έμφαση στον όρο γνωσιακή μουσικολογία, ως τομέα της συστηματικής εμπειρικής μουσικολογίας. Το μάθημα εξετάζεται με 50% εβδομαδιαίες εργασίες κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και 50% με εξέταση ή γραπτή εργασία στο τέλος.

Τάσος Χαψούλας, Αναπληρωτής Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Εθνομουσικολογία»

«Εθνομουσικολογία Ι»

Στόχος της συγκεκριμένης παράδοσης, είναι η εισαγωγή των φοιτητών στα κύρια γνωρίσματα της επιστήμης της Εθνομουσικολογίας. Η ιστορική εξέλιξη του κλάδου, η μεθοδολογία και τα ερευνητικά αντικείμενα, η διερεύνηση των συναφειών μεταξύ της Ιστορικής Μουσικολογίας, της Εθνομουσικολογίας και της Συστηματικής Μουσικολογίας, καθώς και οι νεότερες επιστημονικές τάσεις, αποτελούν τους κύριους άξονες ανάπτυξης του μαθήματος. Οι διαλέξεις συνοδεύονται από ακουστικά-μουσικά παραδείγματα.

«Αραβο-περσική Μουσική»

Στόχος της συγκεκριμένης παράδοσης, είναι η εισαγωγή των φοιτητών στην λόγια μουσική παράδοση των Αράβων και Περσών, η οποία καλλιεργήθηκε στο παρελθόν, κυρίως στις αυλές των αριστοκρατών και εξελίχθη με διαφορετικό τρόπο στα εκάστοτε χαλιφάτα. Η συγκρότηση της αραβικής μουσικής θεωρίας στην εποχή του Μεσαίωνα, ο ρόλος των Σύρων και Αράβων μεταφραστών ως προς την διάδοση του αρχαιοελληνικού μουσικοθεωρητικού στοχασμού, το ιστορικό και πολιτισμικό υπόβαθρο των πηγών, το τονικό σύστημα των Αράβων και των Περσών, τα είδη της θρησκευτικής και κοσμικής μουσικής, τα όργανα και τα οργανικά σύνολα, αποτελούν τις κύριες θεματικές ενότητες που εξετάζονται στα πλαίσια του μαθήματος. Οι παραδόσεις συνοδεύονται από ακουστικά μουσικά παραδείγματα.

«Μουσική καταγραφή και ανάλυση στην εθνομουσικολογία»

Η μουσική καταγραφή και η ανάλυση αποτελούν δύο από τα κυριότερα επιστημονικά εργαλεία της εθνομουσικολογικής έρευνας σε ότι αφορά την προσέγγιση και κατανόηση των τονικών συστημάτων και των μορφολογικών χαρακτηριστικών προφορικών μουσικών ιδιωμάτων ή παραδόσεων. Στόχος του μαθήματος είναι η εκμάθηση της μεθόδου μουσικής καταγραφής και ανάλυσης, καθώς και η ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της σημειογραφικής αποτύπωσης του ήχου, που προκύπτουν λόγω της ιδιομορφίας των διαφορετικών μουσικών ιδιωμάτων.

«Εθνομουσικολογία ΙΙ»

Στόχος της συγκεκριμένης παράδοσης, είναι η παρουσίαση και ανάλυση ειδικών θεματικών ενοτήτων από τον χώρο της Εθνομουσικολογίας. Οι κοινωνικές διαστάσεις της μουσικής έκφρασης, η προφορική και η εγγράμματη μουσική δημιουργία, η ανάλυση και η ερμηνεία, η συνέχεια και η ασυνέχεια στην μουσική παράδοση, αποτελούν τους κύριους άξονες του προβληματισμού και της επιχειρηματολογίας που αναπτύσσεται. Οι διαλέξεις συνοδεύονται από ακουστικά –μουσικά παραδείγματα.

Μαρία Παπαπαύλου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Εθνομουσικολογία-Μουσικές της Μεσογείου»

«Μουσικές της Μεσογείου: Νότια Ευρώπη και Τουρκία»

Το μάθημα του χειμερινού εξαμήνου 'Μουσικές της Μεσογείου: Νότια Ευρώπη και Τουρκία' και του εαρινού εξαμήνου 'Μουσικές της Μεσογείου: Βόρεια Αφρική και Μέση Ανατολή' αποτελούν την ανεπτυγμένη εκδοχή του παλαιότερου μαθήματος Εθνομουσικολογία: Μουσικές της Μεσογείου. Η πλούσια εθνομουσικολογική συγγραφική παραγωγή των τελευταίων ετών πάνω σε διάφορους μουσικούς πολιτισμούς της μεσογειακής λεκάνης επέβαλλε την δημιουργία δυο μαθημάτων που να καλύπτουν το εύρος των μεσογειακών μουσικών πολιτισμών ως προς τον νότιο και βόρειο άξονά της.Τα δύο αυτά μαθήματα είναι ελεύθερης επιλογής για όλους τους φοιτητές του τμήματος και υποχρεωτικά επιλεγόμενα για τους φοιτητές που επιλέγουν την κατεύθυνση Εθνομουσικολογίας/Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας. Κομβικό σημείο εστίασης του ενδιαφέροντος αποτελεί η σχέση μουσικής και κουλτούρας όπως αυτή αντιμετωπίζεται θεωρητικά και μεθοδολογικά από τις εκάστοτε επιτόπιες εθνομουσικολογικές έρευνες. Μέσα από τη μελέτη μουσικών εθνογραφιών και ακούγοντας συγκεκριμένα μουσικά παραδείγματα θα ξεκινήσουμε τη μουσική μας περιήγηση επικεντρώνοντας σε αστικές μουσικές παραδόσεις της Μεσογείου . Με αφετηρία την Ελλάδα θα εστιάσουμε στο μουσικό είδος του ρεμπέτικου, το οποίο θα μας δώσει τη ‘μουσική’ σκυτάλη να περάσουμε στην Τουρκία και στις μουσικές παραδόσεις της Ανατολίας. Ακολουθώντας το νήμα των αστικών μουσικών παραδόσεων θα ασχοληθούμε με την Ιβηρική χερσόνησο (Ισπανία-Πορτογαλία) όπου θα μας απασχολήσουν κυρίως τα μουσικά είδη του ανδαλουσιανού flamenco και των πορτογαλικών fados και τέλος θα επικεντρώσουμε σε πολυφωνικές μουσικές παραδόσεις των τριών νησιών της κεντρικής Mεσογείου, την Κορσική, τη Σαρδηνία και τη Μάλτα.

«Μουσική, Χορός και Πολιτική»

Το μάθημα «Μουσική, χορός και πολιτική» εξετάζει τους τρόπους που οι επιτελεστικές τέχνες της μουσικής και του χορού εμπλέκονται με την πολιτική σε διαφορετικά ιστορικά και πολιτισμικά πλαίσια. Θα μας απασχολήσουν οι τρόποι διερεύνησης της σχέσης μουσικής, χορού και πολιτικής που μεθοδολογικά εκτείνονται από την ανθρωπολογική μελέτη αρχείων (ιστορικών ντοκουμέντων, ημερήσιου και περιοδικού τύπου εφημερίδων ), τη συλλογή και μελέτη των στίχων τραγουδιών διαμαρτυρίας και αντίστασης αλλά και την εκπόνηση επιτόπιων ανθρωπολογικών ερευνών. Θεωρητικά θα συζητήσουμε τους τρόπους προσέγγισης που υιοθέτησαν οι πολιτισμικές σπουδές, κοινωνικές επιστήμες και η ανθρωπολογία ειδικότερα στη μελέτη της σχέσης της μουσικής με τα κοινωνικά κινήματα. Θεματικά θα ασχοληθούμε με τη σχέση του χορού και της πολιτικής σε ολοκληρωτικά καθεστώτα στην Ευρώπη και των εθνικών πολιτικών επιλογών ανάδειξης μιας συγκεκριμένης μουσικής και χορευτικής παράδοσης σε ευρωπαϊκές και αραβικές κουλτούρες. Τέλος, θα επικεντρώσουμε στη σχέση της μουσικής και του χορού με την σύγχρονη πολιτική και κινηματική πραγματικότητα στην Ελλάδα.

«Μουσικές του Κόσμου»

Το μάθημα «Μουσικές του Κόσμου» ανήκει στη 2η Κατεύθυνση (Κ2ΥΠΟ) και είναι υποχρεωτικό επιλεγόμενο για τους φοιτητές της κατεύθυνσης και ελεύθερης επιλογής για τους φοιτητές των άλλων κατευθύνσεων. Υπό τη σκέπη των «Μουσικών του Κόσμου» θα ασχοληθούμε σε αυτό το εξάμηνο με τις μουσικές της Λατινικής Αμερικής. Θα ξεκινήσουμε με μια σύντομη εισαγωγή στις κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της ιστορίας της Λατινικής Αμερικής από την ανακάλυψη της το 1492 μέχρι και τον ολοκληρωτικό αποικισμό της από τους Ευρωπαίους και τη αποφασιστική επίδραση -κοινωνική/πολιτισμική και μουσική- του διατλαντικού αφρικανικού δουλεμπορίου. Θα μας απασχολήσουν διαδοχικά οι μουσικές της Καραϊβικής (Rumba, Son, Salsa), της Βραζιλίας (Capoeira, Candomble, Samba), η μεγάλη παράδοση του Tango της Αργεντινής, και θα κλείσουμε με τη περιοχή των Άνδεων και συγκεκριμένα τις μουσικές παραδόσεις του Περού. Θεματικά θα μας απασχολήσουν ζητήματα όπως η σχέση της μουσικής με τη φυλή/εθνότητα και τη συγκρότηση των εθνικών κρατών, η σχέση της μουσικής με την πολιτική και την παγκοσμιοποίηση.

«Μουσικές της Μεσογείου: Βόρεια Αφρική και Μέση Ανατολή»

Το μάθημα αποτελεί συνέχεια του μαθήματος του χειμερινού εξαμήνου (Μουσικές της Μεσογείου: Νότια Ευρώπη και Τουρκία) είναι υποχρεωτικό κατεύθυνσης και ελεύθερης επιλογής για όσους φοιτητές έχουν επιλέξει κάποια άλλη κατεύθυνση στο πρόγραμμα σπουδών του τμήματος. Επικεντρώνεται στην μελέτη διαφόρων μουσικών πολιτισμών της Μεσογείου από την πλευρά τη εθνομουσικολογίας και της ανθρωπολογίας της μουσικής. Κομβικό σημείο εστίασης του ενδιαφέροντος αποτελεί η σχέση μουσικής και κουλτούρας όπως αυτή αντιμετωπίζεται θεωρητικά και μεθοδολογικά από τις εκάστοτε επιτόπιες εθνομουσικολογικές έρευνες. Μέσα από τη μελέτη συγκεκριμένων μουσικών εθνογραφιών και ακούγοντας επιλεγμένα μουσικά παραδείγματα θα περιηγηθούμε γεωγραφικά στο εαρινό εξάμηνο από το Μαρόκο, όπου θα ασχοληθούμε με την μουσική των gnawa και τις τελετουργίες έκστασης, στην Τυνησία και τη μουσική stambeli, στην Αλγερία και τη μουσική rai των Αλγερινών μεταναστών στο Παρίσι, στην Αίγυπτο και τη θρησκευτική μουσική, στην Συρία και τη σούφικη παράδοση του dhikr καθώς και στη σύγχρονη μουσική σκηνή του Ισραήλ και της Παλαιστίνης.

Αποστολόπουλος Θωμάς, Αναπληρωτής Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ:«Βυζαντινή Μουσική και μουσικές παραδόσεις της Ανατολικής Μεσογείου»

«Θεωρία και πράξη της ψαλτικής τέχνης Ι»

Διδάσκονται οι θεωρητικές αρχές που χρησιμοποιεί η Ψαλτική με εμβάθυνση σε βασικές έννοιες, όπως τροπικότητα, διαστήματα, παραγωγή και διακρίσεις πολυηχίας, θεωρία των βασικών Ήχων. Ως εγχειρίδιο βάσης χρησιμοποιείται το Μέγα Θεωρητικόν του Χρυσάνθου. Δίνεται μικρό σώμα σημειώσεων με επεκτάσεις και αναλύσεις που γίνονται κατά τη διάρκεια των παραδόσεων.

« Ψαλτική και νεότερη ελληνική αστική λαϊκή μουσική»

Ένα μεγάλο μέρος της νεοελληνικής λαϊκής αστικής μουσικής εμφανίζει μουσικές συγγένειες με την Ψαλτική. Ανιχνεύουμε τα επί μέρους είδη και τα σημεία επαφής που αφορούν αυτήν τη σχέση σε μια διαχρονική εξέταση μοιρασμένη σε εποχές βάσει σημαντικών αλλαγών (μικρασιατική καταστροφή, επικράτηση μπουζουκιού, εμφάνιση ιδιαιτέρων μουσικών ρευμάτων, όπως «ρεμπέτικου, έντεχνου, πολιτικού,» τραγουδιού, κ.λπ.). Χρησιμοποιώντας το εργαλείο της τροπικής ανάλυσης, επιχειρούμε να εντοπίσουμε ρεπερτόριο που φέρει τα συγγενέστερα προς τον πυρήνα της βυζαντινής Οκταηχίας τροπικά χαρακτηριστικά. Χρησιμοποιείται σχετικό ηχητικό υλικό από τη δισκογραφία.

«Κοσμικό ρεπερτόριο σε βυζαντινή παρασημαντική»

Με τη σημειογραφία της Βυζαντινής Μουσικής καταγράφηκε πλην της Ψαλτικής και ένα σημαντικό ποσό κοσμικού ρεπερτορίου. Το ρεπερτόριο αυτό αφορά κυρίως τη λεγόμενη Λόγια Μουσική της Πόλης σε φόρμες αραβοπερσικές και αριθμεί περί τις 4500 σελίδες καταγραφών στα χειρόγραφα της Ψαλτικής και άλλες 2500 περίπου σελίδες στις έντυπες εκδόσεις. Ρεπερτόριο επίσης του τύπου του σχολικού τραγουδιού καταγράφηκε περί το τέλος του 19ου αι., ενώ μεγάλος όγκος καταγραφών ιδίως κατά τον 20ό αι. αφορά το ελληνικό Δημοτικό τραγούδι. Αυτό το υλικό εκτός από τη σημασία που έχει για την παρακολούθηση της ελληνικής μουσικής Ιστορίας και τη σχέση της Ψαλτικής με τα κοσμικά μουσικά είδη, αποτελεί πλέον σπουδαία πηγή και για την ευρύτερη παράδοση της Ανατολικής Μεσογείου από άποψη αρχαιότητας και έκτασης δεδομένων. Στο μάθημα εξετάζονται εποπτικά οι σημαντικότερες πηγές καθώς και ειδικά θέματα που ανακύπτουν, όπως θέματα ιστορικής Μουσικολογίας, Μορφολογίας, Θεωρίας και Εξήγησης κοσμικών μελών από την Παλαιά Παρασημαντική.

«Θεωρία και πράξη της ψαλτικής τέχνης ΙΙ»

Σε συνέχεια του μαθήματος «Θεωρία και πράξη της ψαλτικής τέχνης Ι» διδάσκεται εκτενώς η τροπική ανάλυση των Ήχων και των Συστατικών τους, με πλούσια σειρά παραδειγμάτων και αναφορές σε παράλληλα τροπικά Ανατολικά Συστήματα.

«Ψαλτική και ελληνική δημοτική μουσική»

Η μουσική συγγένεια των δύο χώρων έχει πολλές φορές επισημανθεί στο παρελθόν. Αφού εξεταστούν συνοπτικά τα σημεία επαφής των δύο χώρων (γλώσσα, ποικιλία διαστημάτων, τροπικότητα, μελοποιητικές τεχνικές, ανθρωπολογικοί παράγοντες κλπ) καθώς και οι κυριότερες διαφορές τους (οργανοχρησία, κοσμικός ή μη χαρακτήρας, ποικιλία τοπικών παραδόσεων κλπ), διερευνάται περαιτέρω το βάθος και η έκταση αυτής της σχέσης με βάση το κριτήριο της τροπικής ανάλυσης. Επικεντρώνοντας στις βασικές διαιρέσεις και κλάδους της Οκταηχίας, αναλύονται τροπικά αντίστοιχα προς αυτές κομμάτια δημοτικής μουσικής, αντιπροσωπευτικά των κυριοτέρων τοπικών ελληνικών παραδόσεων. Χρησιμοποιείται σχετικό ηχητικό υλικό και δισκογραφία.

«Ήχοι και ανατολικά τροπικά συστήματα: Α΄. Στοιχειώδης θεωρία ψαλτικής»

Η Βυζαντινή Μουσική ή «Ψαλτική» καθώς και ευρύτερα η ελληνική παραδοσιακή μουσική εντάσσεται σε μια ευρύτερη ομάδα μουσικών παραδόσεων της Ανατολικής Μεσογείου με τις οποίες εμφανίζει κοινά μουσικά χαρακτηριστικά. Ένα από τα σπουδαιότερα είναι η αντίληψη της θεωρητικής ανάλυσης με όρους και αρχές που έχουν την καταγωγή τους στην αρχαία ελληνική μουσική θεωρία, εξελίσσονται κατά την εποχή του Βυζαντίου και διαδίδονται με αλληλεπιδράσεις στους γειτονικούς πολιτισμούς (Άραβες, Πέρσες, Οθωμανούς, Σλάβους κλπ), Το σπουδαιότερο και εκτενέστερο μέρος της ελληνικής θεωρίας είναι η τροπικότητα, η οποία στη βυζαντινή παράδοση της Ψαλτικής, που σώθηκε μέχρι τις μέρες μας, εκφράζεται με τους λεγόμενους Ήχους. Σ’ αυτό το μάθημα διδάσκονται οι θεμελιώδεις έννοιες της Θεωρίας της Ψαλτικής και γενικότερα της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής, καθώς και η στοιχειώδης περιγραφή των βασικών Ήχων. Χρησιμοποιούνται ακουστικά ψαλτικά παραδείγματα.

Παύλος Σεργίου,

Αναπληρωτής Καθηγητής ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Διεύθυνση Φωνητικών & Οργανικών Συνόλων»

«Διεύθυνση Χορωδίας Ι»

Αναφορά για την Χορωδία στην Έντεχνη Ευρωπαϊκή Μουσική μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα: Ιστορία των διαφόρων τύπων Χορωδιών & Ορχηστρών και της εξέλιξής τους εντός των πλαισίων της έντεχνης ευρωπαϊκής Μουσικής. Ιστορία του ρεπερτορίου τους. Ιστορία του ρόλου του Διευθυντού Χορωδίας/Ορχήστρας. Ιστορία και συστηματικές αναφορές στην κινησιολογία της/του διευθύνοντος. Συστηματική άσκηση στην κινησιολογία.

«Ενορχήστρωση ΙΙ»

Συστηματική μελέτη της Συμφωνικής Ορχήστρας από την εποχή του Όψιμου Ρομαντισμού και μέχρι τον 2ο παγκ. Πόλεμο - έμφαση στα ξύλινα πνευστά - ασκήσεις Ενορχήστρωσης.

«Η Συμφωνική Ορχήστρα μετά το 1950»

Συστηματική ακρόαση χαρακτηριστικών αποσπασμάτων έργων - διαμόρφωση κριτηρίων «συνειδητής ακρόασης» - αναφορά στα ενορχηστρωτικά «ιδιώματα» - αναφορά στις διάφορες «σχολές».

«Στοιχεία Διεύθυνσης Ορχήστρας»

Αναφορά για την Συμφωνική Ορχήστρα από το τέλος του 18ου αιώνα και μέχρι τον καιρό μας: Ιστορία των διαφόρων τύπων Χορωδιών & Ορχηστρών και της εξέλιξής τους εντός των πλαισίων της έντεχνης ευρωπαϊκής Μουσικής. Ιστορία του ρεπερτορίου τους. Ιστορία του ρόλου του Διευθυντού Χορωδίας/Ορχήστρας. Ιστορία και συστηματικές αναφορές στην κινησιολογία της/του διευθύνοντος. Συστηματική άσκηση στην κινησιολογία.

«Διεύθυνση Χορωδίας ΙΙ»

Αναφορά για την Χορωδία στην ΄Εντεχνη Ευρωπαϊκή Μουσική από το έτος 1800 και μέχρι τον καιρό μας: Ιστορία των διαφόρων τύπων Χορωδιών & Ορχηστρών και της εξέλιξής τους εντός των πλαισίων της έντεχνης ευρωπαϊκής Μουσικής. Ιστορία του ρεπερτορίου τους. Ιστορία του ρόλου του Διευθυντού Χορωδίας/Ορχήστρας. Ιστορία και συστηματικές αναφορές στην κινησιολογία της/του διευθύνοντος. Συστηματική άσκηση στην κινησιολογία.

Στέλιος Ψαρουδάκης, Επίκουρος Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Αρχαία Ελληνική Μουσική»

«Ρυθμική θεωρία της αρχαίας ελληνικής μουσικής»

Εξετάζεται η περί του μουσικού ρυθμού θεωρία (ρυθμική), την οποία ανέπτυξε και διατύπωσε συστηματικά κυρίως ο Αριστόξενος (4ος πΧ αιώνας), και η οποία αποτελεί συμπλήρωμα στην αριστοξενική περί της μουσικής μελωδίας θεωρία (αρμονική). Το μάθημα έχει ως σκοπό την εισαγωγή των φοιτητών στη φιλοσοφική σκέψη των Αρχαίων Ελλήνων στο πεδίο της πρόσληψης της χρονικής συνιστώσας του μουσικού φαινομένου, καθώς και τη συνειδητοποίηση εκ μέρους τους ότι η αρχαιοελληνική μουσική ρυθμική θεωρία αποτελεί την απαρχή της μετέπειτα ευρωπαϊκής μουσικοθεωρητικής εξέλιξης στη χρονική (ρυθμική) συνιστώσα της μουσικής, με ιδιαίτερη εφαρμογή στη νεοελληνική δημοτική και λαϊκή μουσική παράδοση.

«Αρμονική θεωρία της αρχαίας ελληνικής μουσικής»

Αρμονική είναι η επιστήμη του τονικού (έναντι του ρυθμικού) σκέλους του μουσικού μέλους, κατά τους αρχαίους θεωρητικούς (Αριστόξενος, Πτολεμαίος, Κλεονείδης κλπ). Εξετάζει τα μέρη, τα οποία συνθέτουν τη μελωδία (φθόγγοι, διαστήματα, συστήματα, γένη, τόνοι) και τις μεταξύ τους σχέσεις. Σκοπός της αρμονικής επιστήμης υπήρξε η ανεύρεση της «φύσης» του μέλους και η περιγραφή της δομής του με δόκιμους όρους. Με την κατάλληλη χρήση των μερών της αρμονικής κατά την σύνθεση (μελοποιία), επιτυγχάνεται ο επιθυμητός χαρακτήρας (ήθος) του μουσικού έργου. Το μάθημα έχει ως σκοπό την εισαγωγή των φοιτητών στη φιλοσοφική σκέψη των Αρχαίων Ελλήνων στο πεδίο της πρόσληψης της τονικής συνιστώσας του μουσικού φαινομένου, καθώς και τη συνειδητοποίηση εκ μέρους τους ότι η αρχαιοελληνική θεωρία του μουσικού μέλους αποτελεί την απαρχή της μετέπειτα βυζαντινής και ευρωπαϊκής μουσικοθεωρητικής εξέλιξης στην τονική (μελωδική) συνιστώσα της μουσικής.

«Εισαγωγή στην αρχαία ελληνική μουσική»

Σε νεολιθικές (5000-3000 πΧ) θέσεις στον ελλαδικό χώρο έχουν βρεθεί οστέινοι αυλοί (φλάουτα). Στα πλαίσια των πολιτισμών της Χαλκοκρατίας (3000-1000 πΧ) στις Κυκλάδες (Κυκλαδικός), στην Κρήτη (Μινωικός), στον ηπειρωτικό χώρο (Ελλαδικός) και στην Κύπρο (Κυπριακός) αναπτύχθηκε πλούσια μουσική δραστηριότητα, απ’ όσο μαρτυρούν τα σχετικά ευρήματα. Από την Εποχή του Σιδήρου (1000-700 πΧ) το διαθέσιμο μουσικό υλικό από ολόκληρη την ελληνική επικράτεια της εποχής είναι ακόμη πλουσιότερο. Το μάθημα έχει ως σκοπό, αφενός μεν την εισαγωγή των φοιτητών σε θέματα μεθοδολογίας του μουσικολογικού κλάδου της Αρχαιομουσικολογίας, αφετέρου δε την ενημέρωσή τους σχετικά με τη μουσική δραστηριότητα των κατοίκων του Αιγαίου στα πλαίσια των ανωτέρω αναφερόμενων πολιτισμών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται στην οργανολογία, στην εξέλιξη στη δομή των οργάνων, στη χρήση μουσικής στις διάφορες κοινωνικές περιστάσεις του βίου, αλλά και στις επιρροές των γειτονικών λαών (Εγγύς Ανατολή, Αίγυπτος) στα μουσικά πράγματα των λαών του Αιγαίου.

«Σημειογραφία της αρχαίας ελληνικής μουσικής»

Σε νεολιθικές (5000-3000 πΧ) θέσεις στον ελλαδικό χώρο έχουν βρεθεί οστέινοι αυλοί (φλάουτα). Στα πλαίσια των πολιτισμών της Χαλκοκρατίας (3000-1000 πΧ) στις Κυκλάδες (Κυκλαδικός), στην Κρήτη (Μινωικός), στον ηπειρωτικό χώρο (Ελλαδικός) και στην Κύπρο (Κυπριακός) αναπτύχθηκε πλούσια μουσική δραστηριότητα, απ’ όσο μαρτυρούν τα σχετικά ευρήματα. Από την Εποχή του Σιδήρου (1000-700 πΧ) το διαθέσιμο μουσικό υλικό από ολόκληρη την ελληνική επικράτεια της εποχής είναι ακόμη πλουσιότερο.Το μάθημα έχει ως σκοπό, αφενός μεν την εισαγωγή των φοιτητών σε θέματα μεθοδολογίας του μουσικολογικού κλάδου της Αρχαιομουσικολογίας, αφετέρου δε την ενημέρωσή τους σχετικά με τη μουσική δραστηριότητα των κατοίκων του Αιγαίου στα πλαίσια των ανωτέρω αναφερόμενων πολιτισμών. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίδεται στην οργανολογία, στην εξέλιξη στη δομή των οργάνων, στη χρήση μουσικής στις διάφορες κοινωνικές περιστάσεις του βίου, αλλά και στις επιρροές των γειτονικών λαών (Εγγύς Ανατολή, Αίγυπτος) στα μουσικά πράγματα των λαών του Αιγαίου

 

Ιωάννης Φούλιας, Επίκουρος Καθηγητής

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Συστηματική Μουσικολογία: Θεωρία της Μουσικής (18ου-19ου αιώνος)»

«Θεωρία και πράξη της τονικής μουσικής (αρμονία και δομή) Ι & ΙΙ»

Σκοπός του ετήσιου αυτού μαθήματος είναι να κατευθύνει τους φοιτητές ούτως, ώστε να αναπτύξουν μία επιστημονικά και ιστορικά θεμελιωμένη οπτική που θα τους επιτρέψει να κατανοήσουν και να βιώσουν τις κύριες αρμονικές και δομικές διαδικασίες της τονικής μουσικής μέσα από την μελέτη αντιπροσωπευτικών έργων του μπαρόκ, της κλασσικής και της ρομαντικής μουσικής περιόδου. Μεταξύ των πλέον ουσιαστικών θεωρητικών και αναλυτικών ζητημάτων που θίγονται στο συγκεκριμένο μάθημα είναι οι έννοιες της μουσικής φράσεως, της πτώσεως και των αρμονικών λειτουργιών, της τονικοποίησης και της μετατροπίας, του αρμονικού και του δομικού ρυθμού, της αναγωγικής αναλυτικής μεθόδου, των διαδικασιών της επανάληψης, της παραλλαγής, της ανάπτυξης και της αντίθεσης, προσέτι δε οι δομικοί τύποι της προτάσεως, της περιόδου και διάφορες υβριδικές φραστικές δομές, καθώς και η τριμερής αλλά και η διμερής οργάνωση ενός ευρύτερου μουσικού αποσπάσματος.

«Μορφολογία της ευρωπαϊκής μουσικής Ι & ΙΙ»

Το μάθημα της «Μορφολογίας της ευρωπαϊκής μουσικής» είναι ετήσιο και η ύλη του κατανέμεται σε δύο εξάμηνα. Στο πρώτο εξ αυτών εξετάζονται ποικίλες περιπτώσεις κανόνος, φούγκας, χορικού πρελουδίου, παραλλαγών (απλών αλλά και διπλών), μενουέττου και scherzo, καθώς και των κυριότερων παρατακτικών μορφών (τριμερούς και διμερούς / σπειροειδούς μορφής, ρόντο και ροντώ), ενώ στο δεύτερο εξάμηνο διερευνώνται οι διμερείς μορφές των χορών των σουϊτών του μπαρόκ, οι μορφές σονάτας της κλασσικής και της ρομαντικής περιόδου, οι μεικτές μορφές ρόντο-σονάτας, ροντώ-σονάτας και σονάτας-ρόντο, καθώς επίσης οι μορφές της aria da capo, του ritornello αλλά και της μετέπειτα σονάτας κοντσέρτου. Το επιλεγμένο μουσικό ρεπερτόριο εκτείνεται χρονικά από τις αρχές του 17ου αιώνος μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνος και επικεντρώνεται σε ορισμένες από τις πιο αντιπροσωπευτικές (πρωτίστως ενόργανες αλλά και κάποιες φωνητικές) συνθέσεις του μπαρόκ, του κλασσικισμού και του ρομαντισμού. Στόχος του μαθήματος είναι η απόκτηση στέρεων γνώσεων περί των βασικότερων μουσικών μορφών που αξιοποιήθηκαν από τους συνθέτες σε μια σειρά από καίρια μουσικά είδη κατά τις παραπάνω περιόδους, υπό ένα πρίσμα εξίσου συστηματικό όσο και ιστορικό.

«Μουσική Ανάλυση Ι: Βασικές αρχές της κλασσικορομαντικής σύνθεσης»

Το μάθημα έχει πρωτίστως πρακτικό προσανατολισμό και αποσκοπεί να καταδείξει μέσα από επιλεγμένα μουσικά παραδείγματα πώς οι συνήθεις αρμονικές λειτουργίες συνδυάζονται με τις διαδικασίες της επανάληψης, της παραλλαγής, της ανάπτυξης και της αντίθεσης που βρίσκουν εφαρμογή επί του μοτιβικο-θεματικού υλικού για την κατασκευή μεμονωμένων μουσικών φράσεων και ευρύτερων μικροδομικών οντοτήτων. Ειδικότερα, με την βοήθεια αποσπασμάτων από το πιανιστικό έργο των Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven και Franz Schubert, εξετάζεται η κατανομή των τεσσάρων καίριων αρμονικών λειτουργιών στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης φράσεως και μελετούνται διάφορες μέθοδοι αρμονικής επέκτασης, τονικοποίησης και μετατροπίας, τρόποι υλοποίησης των τριών ειδών πτώσεων (της τέλειας, της ατελούς και της μισής) καθώς και ο πραγματικός λειτουργικός ρόλος των υπολοίπων – υποτιθέμενων – “πτώσεων” (της απατηλής και της πλάγιας). Παράλληλα, σε δομικό επίπεδο, διερευνώνται πρότυπες αλλά και παρεκκλίνουσες εκδοχές προτάσεως και περιόδου, καθώς επίσης ποικίλες περιπτώσεις τριμερών και διμερών μικροδομών (οι οποίες ενίοτε εμπεριέχουν ακόμη και “υβριδικές” φραστικές δομές).

«Σεμινάριο: Η μουσική δωματίου για έγχορδα του Felix Mendelssohn-Bartholdy»

Το σεμινάριο απευθύνεται σε φοιτητές που ενδιαφέρονται για την μουσική θεωρία και ανάλυση επί του ρεπερτορίου της κλασσικής και ρομαντικής περιόδου. Πιο συγκεκριμένα, αντικείμενο του παρόντος σεμιναρίου θα αποτελέσουν τα έργα μουσικής δωματίου για σύνολα εγχόρδων του Felix Mendelssohn-Bartholdy, ήτοι τα κουαρτέττα εγχόρδων (opera 12, 13, 44 αρ. 1-3, 80 αλλά και 81), τα κουϊντέττα εγχόρδων (opera 18 και 87) και το οκτέττο εγχόρδων (opus 20), σε συνάφεια με θεωρίες για την μουσική μορφή της εποχής εκείνης αλλά και μεταγενέστερες.

 

Φλώρα Κρητικού, Επίκουρη Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Βυζαντινή Μουσικολογία»

«Παρασημαντική της Ψαλτικής Τέχνης»

Σκοπός του μαθήματος είναι η παρουσίαση της Βυζαντινής Παρασημαντικής από τον τον 10ο αι. έως σήμερα. Αναλυτικά μελετώνται οι ακόλουθες ενότητες: Βιβλιογραφία - Ορολογία – Ο χαρακτήρας της Βυζαντινής παρασημαντικής - Περίοδοι της Βυζαντινής Σημειογραφίας – Κριτήρια περιοδολόγησης – Πρώιμες Βυζαντινές σημειογραφίες [950-1177 (Εκφωνητική, Θήτα, Chartres, Coislin, Σλαβικές σημειογραφίες Σηματική και Κοντακαριανή)] – Μέση πλήρης Βυζαντινή σημειογραφία [1177-1670] – Μεταβατική Εξηγητική σημειογραφία [1670-1814] – Νέα αναλυτική Βυζαντινή σημειογραφία [1814-σήμερα] – Άλλα σημειογραφικά συστήματα.

«Παλαιογραφία της Βυζαντινής Σημειογραφίας I»

Σκοπός του μαθήματος είναι η μελέτη και ανάλυση της Βυζαντινής Σημειογραφίας προ του 1814 καθώς και η παρουσίαση των χαρακτηριστικών και της λειτουργίας της. Έμφαση δίνεται στην εκμάθηση της Μέσης πλήρους Βυζαντινής Σημειογραφίας (1177-1670) καθώς και στην Μεταβατική Εξηγητική σημειογραφία (1670-1814) κυρίως μέσω ανάλυσης παλαιογραφικών μουσικών κειμένων. Μελετώνται οι ακόλουθες ενότητες: Βιβλιογραφία – Προθεωρία - Φωνητικά και άφωνα σημάδια της Μέσης Πλήρους Βυζαντινής σημειογραφίας - Μέθοδοι των θέσεων – Το “Μέγα Ίσον” του Ιωάννη Κουκουζέλη –– Συνδυασμοί σημαδιών για τη δημιουργία θέσεων – Χρήση των θέσεων και χαρακτηρισμός – Βυζαντινές θεωρητικές συγγραφές και οι εξ αυτών προκύπτουσες πληροφορίες.

«Βυζαντινή Μουσική σε δυτικές σημειογραφίες»

Στο μάθημα εξετάζονται οι ακόλουθες ενότητες: Βιβλιογραφία - Οι έννοιες εξήγηση και μεταγραφή: η σχέση μεταξύ τους – Αναγκαιότητα της εξήγησης – Χρησιμότητα των μεταγραφών – Εξηγήσεις ως μεταγραφές της Βυζαντινής σημειογραφίας σε άλλα συστήματα γραφής (π. χ. αλφαβητικά συστήματα κ. α.) – Το σύστημα μεταγραφής των Monumenta Musicae Byzantinae – Μεταγραφή της Αναλυτικής Βυζαντινής Σημειογραφίας στο πεντάγραμμο: δύσκολα σημεία μεταγραφών – Ασκήσεις – Μεταγραφή της Μέσης Πλήρους Βυζαντινής σημειογραφίας σε δυτικά συστήματα γραφής – Ασκήσεις.

«Παλαιογραφία της Βυζαντινής Σημειογραφίας ΙΙ»

Το μάθημα αποτελεί συνέχεια του προηγουμένου. Διακρίνεται στις ακόλουθες ενότητες: Εισαγωγή στην ανάλυση με δομικό στοιχείο τις θέσεις της Βυζαντινής σημειογραφίας - Το φαινόμενο του καλλωπισμού βυζαντινών συνθέσεων ως εξελικτική διαδικασία διαφοροποίησης του μέλους, οι τεχνικές και τα αποτελέσματά του - Η εξηγητική σημειογραφία από την εμφάνισή της και έως την τελική διαμόρφωση της Νέας Μεθόδου σημειογραφίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην μελέτη συγκριτικών παραδειγμάτων.

«Σεμινάριο: Ειδικά θέματα Βυζαντινής Μουσικολογίας»

Στο πλαίσιο του Σεμιναρίου εξετάζονται ομάδες συνθέσεων κρητικής προελεύσεως, όπως οι στίχοι “εις την έναρξιν της θείας Λειτουργίας” ή οι συνθέσεις του Συμβόλου της πίστεως. Σκοπός του ερευνητικού αυτού μαθήματος είναι να ασκηθούν οι φοιτητές στην μεθοδολογία της έρευνας μέσω μικρών εργασιών επί τη βάσει των ιδιαζουσών κρητικών συνθέσεων. Διακρίνεται στις εξής ενότητες: συγκέντρωση, μελέτη και εκτίμηση της σχετικής βιβλιογραφίας, μελέτη των πηγών-ταξινόμηση των σχετικών συνθέσεων ανά περίοδο, συνθέτη, ήχο, μελέτη των σχετικών συνθέσεων, ανάλυση και επιστημονικός σχολιασμός, συγγραφή εργασίας.

«Αντιπαραβολές Βυζαντινού και Λατινικού μέλους»

Στο μάθημα εξετάζονται τα σημεία σύγκλισης του Βυζαντινού και του Λατινικού μέλους. Συγκεκριμένα μετά την παρουσίαση της βιβλιογραφίας και του θέματος στο σύνολό του εξετάζονται τα ακόλουθα: Σχέσεις μεταξύ ανατολικού και δυτικού εκκλησιαστικού μέλους – Βυζαντινή και λατινική οκτωηχία (θεωρητικές συγγραφές, απηχήματα ήχων-τρόπων, Tonarii): σημεία σύγκλισης και απόκλισης των δύο τροπικών συστημάτων – Λειτουργικά μουσικά χειρόγραφα – Είδη του μέλους – Ακολουθίες - Σημειογραφία – Βυζαντινές επιρροές στο λατινικό μέλος (Κάτω Ιταλία) – Βενετοκρατία: επιρροές του λατινικού μέλους στο βυζαντινό (μελοποιητικές και λειτουργικές πρακτικές, κείμενα, δίφωνες και τετράφωνες βυζαντινές συνθέσεις).

Βασιλική Λαλιώτη, Επίκουρη Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Ανθρωπολογία της επιτέλεσης»

«Πολιτισμική και μουσική ανθρωπολογία Ι»

Το μάθημα περιλαμβάνει μια επισκόπηση των εννοιών-κλειδιά, των μεθόδων, των ερωτημάτων, των θεμάτων και των τάσεων στην προσπάθεια των ανθρωπολόγων να μελετήσουν την έννοια του πολιτισμού. Η προσέγγιση και η διερεύνηση ποικίλων πολιτισμών αποτελεί μία συναρπαστική εμπειρία, καθώς αποκαλύπτεται η ιστορική και πολιτισμική διάσταση οικείων και μη κοσμοαντιλήψεων, παραδόσεων, συστημάτων πεποιθήσεων και αξιών. Έτσι, μέσα από την μελέτη διαφόρων εθνογραφικών παραδειγμάτων θα διερευνήσουμε ορισμένα από τα βασικά ζητήματα της σύγχρονης πολιτισμικής ανθρωπολογίας, όπως πολιτισμός και νόημα, γλώσσα και επικοινωνία, κοινωνική κατασκευή της ταυτότητας και της πραγματικότητας, πολιτισμικές πλευρές των κοινωνικών και οικονομικών ιεραρχήσεων. Μολονότι η ανθρωπολογία μοιράζεται μεγάλο μέρος της θεωρίας της με άλλες κοινωνικές επιστήμες, διακρίνεται από αυτές λόγω της εθνογραφικής μεθόδου (συμμετοχική παρατήρηση και σε βάθος εμπειρική μελέτη των πολιτισμικών ομάδων) και των ερευνητικών και συγγραφικών της διαστάσεων, στις οποίες θα δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση στη διάρκεια του μαθήματος αυτού.

«Μουσικές ταυτότητες και διαδικτυακή εθνογραφία»

Η ανθρωπολογία έχει αγνοήσει σε μεγάλο βαθμό τη δημοφιλή κουλτούρα και τη δημοφιλή μουσική, παρόλο που συνιστά αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής των ανθρώπων. Όλο και περισσότερο, ωστόσο, οι ανθρωπολόγοι και οι εθνομουσικολόγοι στρέφονται στη μελέτη των σύγχρονων αστικών, δυτικών κοινωνιών και δείχνουν ενδιαφέρον για φαινόμενα όπως η παγκοσμιοποίηση και η υπέρβαση σαφών μουσικών και πολιτισμικών ορίων. Η συμβολή της ανθρωπολογίας στο διεπιστημονικό, διεθνές και ιδιαίτερα ανεπτυγμένο πεδίο της σύγχρονης δημοφιλούς μουσικής είναι κυρίως η εθνογραφική προσέγγιση της μουσικής εμπειρίας των ίδιων των ανθρώπων που κάνουν και ακούν μουσική σε συγκεκριμένο ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Στο μάθημα αυτό θα ασχοληθούμε με ζητήματα που αναδεικνύει η ανθρωπολογική ματιά, όπως η συγκρότηση ταυτοτήτων (εθνικών/εθνοτικών, φυλετικών, έμφυλων, κ.ά.) και η δημιουργία μουσικών κοινοτήτων, μελετώντας παραδείγματα από ποικίλες μουσικές κουλτούρες (όπως ποπ, ροκ, ηλεκτρονική, χιπ-χοπ, ρέιβ). Στο μάθημα θα δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη μελέτη των online μουσικών κοινοτήτων και ταυτοτήτων, καθώς και σε νέα μεθοδολογικά ερωτήματα που θέτει η ανθρωπολογική/εθνογραφική έρευνα στο διαδίκτυο.

«Πολιτισμική και μουσική ανθρωπολογία ΙΙ»

Αφού ολοκληρώσαμε την επισκόπηση των εννοιών-κλειδιά, των μεθόδων, των ερωτημάτων, των θεμάτων και των τάσεων στην προσπάθεια των ανθρωπολόγων να μελετήσουν την έννοια του πολιτισμού, στο μάθημα αυτό θα εστιάσουμε στην μελέτη της μουσικής. Πιο συγκεκριμένα, θα μελετήσουμε τη μουσική, από την σκοπιά της ανθρωπολογίας, ως κοινωνικό και πολιτισμικό φαινόμενο που διαμορφώνει και διαμορφώνεται από κοινωνικές σχέσεις, πολιτισμικές ταυτότητες και νοήματα. Μέσα από ποικίλα εθνογραφικά παραδείγματα θα εξερευνήσουμε τους κύριους θεωρητικούς προσανατολισμούς (όπως η φαινομενολογία και θεωρία της επιτέλεσης) και τα ζητήματα (όπως η τεχνολογία, οι έμφυλες, εθνικές και εθνοτικές ταυτότητες, τα συναισθήματα και η παγκοσμιοποίηση) που αναδεικνύει η σύγχρονη ανθρωπολογική μελέτη της μουσικής.

«Εθνογραφικές προσεγγίσεις των επιτελεστικών τεχνών»

Στο μάθημα αυτό θα διερευνήσουμε την έννοια της ‘επιτέλεσης’ (performance), σε σχέση τόσο με τις επιτελεστικές τέχνες (μουσική, θέατρο), όσο και με τις σχετικές επιστημονικές θεωρίες. Οι θεωρίες της επιτέλεσης αποτελούν προϊόντα ποικίλων επιστημονικών κλάδων, όπως οι πολιτισμικές σπουδές, η κοινωνική/πολιτισμική ανθρωπολογία, οι θεατρικές σπουδές, η σημειολογία κ.ά. Μέσα από τη μελέτη συγκεκριμένων παραδειγμάτων θα δούμε με ποιους τρόπους η εθνογραφική έρευνα, δηλαδή η συμμετοχική παρατήρηση και η ενεργός εμπλοκή του ερευνητή στο πεδίο μελέτης του, συμβάλει στην κατανόηση ποικίλων μουσικών και θεατρικών παραδόσεων, αλλά και πώς η θεωρία της επιτέλεσης επηρεάζει την θεωρία και πρακτική της ίδιας της εθνογραφικής έρευνας. Θα δώσουμε ιδιαίτερη έμφαση στο ρόλο που παίζουν οι επιτελεστικές τέχνες στη συγκρότηση ποικίλων κοινοτήτων και ταυτοτήτων (έμφυλων, εθνικών/εθνοτικών, κ.ά), καθώς και στα μέσα με τα οποία το επιτυγχάνουν.

 

Αρετή Ανδρεοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Μουσική Τεχνολογία»

«Τεχνικές Ανάλυσης και Σύνθεσης ήχων»

Στο πλαίσιο του μαθήματος Τεχνικές ανάλυσης και σύνθεσης ήχων διδάσκονται βασικά κεφάλαια ανατομίας του ήχου (αντικειμενικά και υποκειμενικά χαρακτηριστικά), βασικές τεχνικές ανάλυσης, σύνθεσης και επεξεργασίας του ήχου. Στο πρώτο σκέλος του μαθήματος (ανάλυση ήχων) εξετάζονται οι κύριες τεχνικές ανάλυσης του ηχητικού σήματος και παρουσιάζονται αναλύσεις (κυματομορφές, φάσματα και τρισδιάστατη αναπαράσταση των ηχητικών δειγμάτων) με την βοήθεια ειδικών λογισμικών, για την καλύτερη κατανόηση των παραμέτρων του ήχου (των οργάνων της ορχήστρας καi των παραδοσιακών οργάνων). Στο κεφάλαιο ηχητική σύνθεση επιχειρείται η ανασύσταση του ήχου μέσα από τέσσερις διαφορετικές κατηγορίες τεχνικών: διαμόρφωσης, φυσικής μοντελοποίησης, φασματικές τεχνικές και επεξεργασίας του ηχητικού σήματος στο χρόνο. Επίσης, στο τελευταίο κεφάλαιο που σχετίζεται με την επεξεργασία του ήχου εξετάζονται τεχνικές χωροθέτησης του ήχου, επεξεργασίας και αναγνώρισης του ηχητικού σήματος.

 

Ιωάννης Πεϊκίδης, Ειδικό Τεχνικό Εργαστηριακό Προσωπικό / Εργαστήριο Μουσικής Ακουστικής Τεχνολογίας

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Μουσική Τεχνολογία»

 

«Μουσική για Media»

Στο μάθημα παρουσιάζεται με λεπτομέρεια η δειγματοληψία ήχων, τόσο σε κλασικά hardware sampler των δεκαετιών 1980 και 1990 όσο και σε σύγχρονα, με τις αντίστοιχες υλοποιήσεις σε software. Οι φοιτητές διδάσκονται πως να κάνουν σύνθεση αυτών των δειγμάτων σε «μουσικά» κομμάτια ή ηχητικά τοπία, σε ραδιοφωνική διαφήμιση τύπου jingle ή σε μουσική για εικόνα.

«Διασκευή μουσικού κομματιού με την χρήση Η/Υ – Remix»

Στο μάθημα γίνεται μια λεπτομερής ανάλυση της σχεδίασης ήχου (sound design) σε συνθεσάιζερ όλων των τύπων σύνθεσης ήχου (αναλογικά και ψηφιακά) και τις αντίστοιχες εικονικές αντιγραφές τους για Η/Υ. Αναλύονται οι τρόποι αποδόμησης και ανασύνθεσης ενός μουσικού κομματιού με κριτικές ακροάσεις παραδειγμάτων. Παρουσιάζεται σε DAW (Digital Audio Workstation) οι διάφοροι τρόποι υλοποίησης της διασκευής μουσικού κομματιού.

«Μικρόφωνα – Μεγάφωνα – Ηχεία»

Το εισαγωγικό μάθημα ηχοληψίας παρουσιάζει τα είδη των μικροφώνων σύμφωνα με τον τρόπο μετατροπής του ήχου σε ηλεκτρισμό και τα πολικά διαγράμματα. Παρουσιάζονται οι στερεοφωνικές τεχνικές ηχογράφησης με εργαστηριακή πρακτική στο στούντιο. Παρουσιάζονται τα είδη των μεγάφωνων και τα είδη των κουτιών που τοποθετούνται για να γίνουν ηχεία.

 

«Εισαγωγή στην Ηχοληψία»

Παρουσιάζονται προχωρημένες τεχνικές ηχοληψίας τόσο στο στούντιο όσο και για ζωντανή μουσική με εργαστηριακή πρακτική, όπως και τεχνικές επεξεργασίας, μίξης και mastering για μια ολοκληρωμένη και σφαιρική γνώση στα θέματα της ηχοληψίας.

 

«Μουσική Βιομηχανία»

Η εξέλιξη της μουσικής πάντα επηρεαζόταν από την εξέλιξη της τεχνολογίας. Αυτές οι εξελίξεις τα τελευταία 150 χρόνια δημιούργησαν ένα οικοσύστημα βιομηχανικών διαστάσεων, εκμετάλλευσης της μουσικής δημιουργίας προς όφελος των δημιουργών αλλά και των δισκογραφικών εταιριών.

«Ηχοληψία για σχολικές μονάδες»

Το μάθημα έχει σκοπό την προετοιμασία των φοιτητών με βασικές γνώσεις ηχοληψίας, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον όποιο ηχοληπτικό εξοπλισμό έχει το σχολείο στο οποίο τοποθετούνται για διδασκαλία.

 

Νίκος Πουλάκης, Ειδικό Τεχνικό Εργαστηριακό Προσωπικό / Εργαστήριο Εθνομουσικολογίας και Πολιτισμικής Ανθρωπολογίας

ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: «Εθνομουσικολογία και Κινηματογράφος»

 

«Οργάνωση και Διαχείριση Εθνομουσικολογικών Αρχείων»

Βασικές αρχές (μουσικής) βιβλιοθηκονομίας, οργάνωση εθνομουσικολογικού υλικού από την έρευνα έως την προβολή, εθνομουσικολογία και αρχεία, εθνομουσικολογία και μουσεία, εθνομουσικολογία και βιβλιοθήκες, εθνομουσικολογικές καταγραφές και ταξινομικά συστήματα, σύγχρονες βάσεις εθνομουσικολογικών δεδομένων. Το μάθημα υποστηρίζεται από οπτικοακουστικά παραδείγματα και η βαθμολόγησή του γίνεται με βάση γραπτές εξετάσεις και εκπόνηση εργασίας.

«Εθνογραφικός Κινηματογράφος και Ντοκιμαντέρ»

Κινηματογράφος του πραγματικού (κινηματογράφος της αλήθειας) και μυθοπλασία, κινηματογραφικές σπουδές, εθνογραφία και οπτική ανθρωπολογία, εθνομουσικολογικά φιλμ και μουσικά ντοκιμαντέρ, εθνογραφική ανάλυση και κριτική συζήτηση των ταινιών Nanook of the North (Flaherty), Man with a Movie Camera (Vertov), La Chasse de Lion avec l’Arc (Rousse), Amir (Baily) και Άre Άre Music (Zemp). Το μάθημα υποστηρίζεται από οπτικοακουστικά παραδείγματα και η βαθμολόγησή του γίνεται με βάση γραπτές εξετάσεις και εκπόνηση εργασίας.

«Εφαρμοσμένη Εθνομουσικολογία»

Πρακτικές διαστάσεις της εθνομουσικολογίας εκτός του ακαδημαϊκού/επιστημονικού πλαισίου μέσω συμμετοχικής έρευνας δράσης: εθνομουσικολογία και κοινοτική μουσική, εθνομουσικολογία και εκπαίδευση, εθνομουσικολογία και πολιτιστική πολιτική, εθνομουσικολογία και διαχείριση κρίσεων, εθνομουσικολογία και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, εθνομουσικολογία και αναπτυξιακά προγράμματα, εθνομουσικολογία και ΜΜΕ. Το μάθημα υποστηρίζεται από οπτικοακουστικά παραδείγματα και η βαθμολόγησή του γίνεται με βάση γραπτές εξετάσεις και εκπόνηση εργασίας.

«Μουσική και Κινηματογράφος: Ανθρωπολογικές Προσεγγίσεις»

Μουσική και κινηματογράφος σε ιστορική-ανθρωπολογική προοπτική, σκηνική μουσική, μουσική στον βωβό και στον ηχητικό κινηματογράφο (πρακτικές, λειτουργίες, χρήσεις), θεωρητικά και μεθοδολογικά μοντέλα ανάλυσης της κινηματογραφικής μουσικής, κινηματογραφικά είδη και μουσική, κινηματογραφική μουσική και επιτέλεση, ανθρωπολογία των μέσων, ανθρωπολογία της κινηματογραφικής μουσικής, (εθνο)μουσικολογία του κινηματογράφου. Το μάθημα υποστηρίζεται από οπτικοακουστικά παραδείγματα και η βαθμολόγησή του γίνεται με βάση γραπτές εξετάσεις και εκπόνηση εργασίας.